U bent hier

Alles over

Monumentenzorg

Monumentenzorg in Nederland

Een breed begrip

Monumentenzorg is een breed begrip. Nederland kent meerdere soorten monumenten, waaronder rijksmonumenten en provinciale of gemeentelijke monumenten. Het soort monument bepaalt onder meer welke rechten, plichten en mogelijkheden u als eigenaar hebt en welke partijen u van dienst kunnen zijn. Onderstaande informatie helpt u op weg.

Gemeente eerste aanspreekpunt

Al sinds 1985 is de monumentenzorg in ons land gedecentraliseerd. De gemeente is in veel gevallen uw eerste aanspreekpunt op het gebied van regelgeving. Zij voert een groot deel van de wet- en regelgeving uit en zorgt voor handhaving. Uw gemeente geeft u als monumenteigenaar antwoord op de vraag of u wel of geen vergunning nodig hebt en adviseert u over de haalbaarheid van uw plannen. In veel gevallen is er een ambtenaar of commissie die erfgoedzorg in z’n takenpakket heeft.

Achter de schermen kunnen gemeenten gebruik maken van provinciale steunpunten monumentenzorg en archeologie en van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. De Rijksdienst voert het rijksbeleid uit voor archeologie, rijksmonumenten, historisch landschap en roerend erfgoed in Nederland. Dit doet de Rijksdienst in nauwe samenwerking met het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, het ministerie waar het Nederlandse erfgoedbeleid onder valt.

Zorg voor rijksmonumenten

De bescherming van rijksmonumenten is wettelijk geregeld in de Erfgoedwet. Onder de wet vallen ook groene monumenten, zoals tuinen en parken, en archeologische monumenten. De wet richt zich op de aanwijzing van rijksmonumenten en rijksbeschermde stads- en dorpsgezichten, vergunningen en de instandhoudingssubsidie en herbestemmingssubsidie. De Rijksdienst wijst namens de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap rijksmonumenten aan. Alle rijksmonumenten staan opgenomen in het Monumentenregister.

Zorg voor provinciale en gemeentelijke monumenten

Provincies en gemeenten wijzen zelf provinciale of gemeentelijke monumenten aan. De bescherming en rechten en plichten zijn vastgelegd in een provinciale of gemeentelijke monumentenverordening en in bestemmingsplannen. Veelal is er een ambtenaar of commissie die monumentenzorg in zijn of haar takenpakket heeft. Niet overal. Zo zijn er bijvoorbeeld maar 2 provincies met provinciale monumenten. Er is geen centraal register met alle provinciale en gemeentelijke monumenten in Nederland; dit wordt per provincie en gemeente vastgelegd.

Zorg voor stads- of dorpsgezicht

In Nederland zijn ruim 450 gebieden aangemerkt als rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht. Deze gebieden vallen onder de Monumentenwet 1988. De bescherming is door de gemeente vastgelegd in een bestemmingsplan. Gebouwen binnen beschermde stads- en dorpsgezichten hoeven geen monumenten te zijn, maar werkzaamheden of wijzigingen kunnen wel onder de vergunningplicht vallen. Sinds 2012 wijst het Rijk geen nieuwe rijksbeschermde stads- en dorpsgezichten meer aan, met uitzondering van gebieden die nog in procedure zijn.

Gemeenten kunnen ook  gemeentelijke stads- of dorpsgezichten aanwijzen. Ook hier is de bescherming geregeld via bestemmingsplannen. Verder is voor gemeenten niet de Erfgoedwet van kracht, maar een gemeentelijke monumentenverordening.

Monumentenwacht

Om een monument in goede staat te brengen én te houden is regelmatige inspectie van groot belang. Voor zowel gemeentelijke, provinciale als rijksmonumenten kunt u een abonnement afsluiten bij  de Monumentenwacht. De basis hiervan bestaat uit een periodieke inspectie en rapportage. Iedere provincie heeft een Monumentenwacht.  Lees er meer over op de provinciepagina’s (onder Zie ook).

Vergunning bij wijzigen monument

U wilt uw beschermde monument onderhouden, restaureren of verbouwen? Doe dit in (voor)overleg met uw gemeente, voorafgaand aan de aanvraag van de noodzakelijke omgevingsvergunning. Bij grote ingrepen als sloop of herbestemming van rijksmonumenten, adviseert de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed de gemeente. De Wet algemene bepalingen omgevingsrecht gaat over het vergunningstelsel. De uitvoering van de wet is vastgelegd in het Besluit omgevingsrecht en de Regeling omgevingsrecht. Ook tuinen en parken vallen onder deze wet.

Subsidies, regelingen en fondsen

Ook de overheid is erbij gebaat dat uw monument behouden blijft. Daarom stimuleert zij planmatig en sober onderhoud. Komt uw (rijks)monument niet in aanmerking voor subsidie? Wellicht kunt u dan aanspraak maken op een lening met lage rente via het Nationaal Restauratiefonds of op een andersoortig fonds. Ook uw provincie of gemeente kan u wellicht ondersteunen. U leest meer over de mogelijkheden op de onderstaande pagina:

Ontwikkelingen monumentenzorg

De zorg voor ons erfgoed is een actueel thema. Zo is er sinds 1 juli 2016 een nieuwe wet van kracht, de Erfgoedwet, die de Monumentenwet 1988 deels vervangt.  Daarnaast zijn er andere vernieuwingen binnen de monumentenzorg doorgevoerd en nog gaande.  Zie ook:

Heeft u kunnen vinden wat u zocht?

Bedankt voor uw terugkoppeling.

Zie ook