De bescherming van monumenten in Nederland

Onder monumentenzorg verstaan we de bescherming, instandhouding, het onderhoud en het herstel van onroerende goederen die van algemeen belang zijn. Nederland kent onder andere rijksmonumenten, gemeentelijke en provinciale monumenten. Voor u is het belangrijk te weten wat uw rechten en plichten zijn op het gebied van monumentenzorg.

Afbeelding
Verhalen

Uw gemeente als eerste aanspreekpunt

De monumentenzorg in Nederland is gedecentraliseerd: de gemeente is uw eerste aanspreekpunt over regelgeving. De gemeente voert de wet- en regelgeving, helpt u met de vraag of u wel of geen vergunning nodig heeft en geeft advies over de haalbaarheid van uw plannen.  

Afbeelding
Wetten

Wetten en regels

Uw monument onderhouden, restaureren of verbouwen? Neem dan zo snel mogelijk contact op met uw gemeente, zij beoordelen de haalbaarheid van uw plannen nog voordat u de vergunning aanvraagt. Bij grote ingrepen, sloop of het herbestemmen van rijksmonumenten, vraagt de gemeente advies aan de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. 

Afbeelding
Euroteken

Subsidies, regelingen en fondsen

Subsidies, fondsen en leningen zijn er voor u als monumenteigenaar of bewoner. Komt u niet in aanmerking voor subsidie? Dan is aanspraak maken op een lening met lage rente via het Nationaal Restauratiefonds of op een ander fonds een mogelijkheid.

Afbeelding
Uitvoering

Vervallen monument in de buurt. Wat nu?

De meeste monumenteneigenaren zorgen goed voor hun huis. Toch kan het voorkomen dat een historisch gebouw in uw omgeving in verval raakt. Maakt u zich zorgen over de staat van een oud pand in uw buurt? Wij vertellen u graag wat u hieraan kan doen.

Afbeelding
Stadsaanzicht

Bescherming van verschillende monumenten

In Nederland zijn er verschillende typen monumenten: rijksmonumenten, provinciale monumenten, gemeentelijke monumenten en beschermde stadsgezichten of dorpsgezichten. Hoe zijn ze beschermd?

Rijksmomumenten

De bescherming van rijksmonumenten is wettelijk geregeld in de Erfgoedwet. Onder deze wet vallen ook groene monumenten, zoals tuinen en parken, en archeologische monumenten. De wet regelt de aanwijzing van rijksmonumenten en stads- en dorpsgezichten, de vergunningen, de instandhoudingssubsidie en herbestemmingssubsidie. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed wijst namens de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap rijksmonumenten aan, deze staan in het Monumentenregister. Het aanwijzen van nieuwe rijksmonumenten nu alleen nog in speciale aanwijzingsprogramma’s.

 

Rijksmonument de Cuyperskerk

Provinciale- en gemeentelijke monumenten
Provincies en gemeenten regelen de aanwijzing van provinciale of gemeentelijke monumenten zelf. Deze bescherming met de daarbij horende rechten en plichten staan dan in een provinciale of gemeentelijke monumentenverordening en in de bestemmingsplannen van de gemeente of provincie. Deze monumenten staan niet centraal in een register, zoals de rijksmonumenten. Vaak staan ze wel op de website van de betreffende provincie of gemeente.

Wat is een gemeentelijk monument?
Wat is een provinciaal monument?

Stads- en dorpsgezichten
In Nederland zijn er ruim 450 stads- of dorpsgezichten. Deze gebieden zijn beschermd in de Monumentenwet van 1988 en in de bestemmingsplannen van de gemeente. Niet alle gebouwen binnen een beschermde stads- en dorpsgezicht zijn direct ook een monument. Wel zijn werkzaamheden of wijzigingen kunnen soms vergunningsplichtig. Sinds 2012 wijst het Rijk geen nieuwe rijksbeschermde stads- en dorpsgezichten meer aan, met uitzondering van gebieden die nog in procedure zijn. Gemeenten wijzen ook gemeentelijke stads- of dorpsgezichten aan met bescherming via hun bestemmingsplannen.

Wat is een stads- of dorpsgezicht?

Informatie en helpende instantie

Monumentenwacht

Wanneer schakelt u de monumentenwacht in? En wat levert het op? Hier leest u er alles over. 

Afbeelding
Stadsaanzicht

Organisaties en verenigingen

Er zijn veel instanties in Nederland die zich bezighouden met het Nederlandse erfgoed. Op deze pagina vindt u een uitgebreid overzicht. 

Verhalen uit de praktijk

Benieuwd naar ervaringen van anderen?

Of u nu een monumenteigenaar of specialist bent. In Monumenten Community helpt iedereen elkaar met het maken van de juiste keuzes.

Bernard Brons

Wilt u meer weten over de financiering van restauratie, onderhoud of verduurzaming van uw monument? Neem dan contact op met Bernard Brons, accountmanager Restauratiefonds, regio Noord- en Zuid-Holland.
Bernard Brons
Naar boven