Adolfkazerne, Amersfoort

Object-omschrijving

Het aan de noordoostzijde van het voormalige exercitieterrein gesitueerde KAZERNEGEBOUW 'Adolf' werd in 1891 als derde van vier bataljonskazernes gerealiseerd. Het gebouw wordt thans van het voorterrein gescheiden door kleine tuinen, begrensd door een haag. De opzet en indeling is gespiegeld identiek aan die van de Willemkazerne.

Het gebouw bezit een rechthoekige plattegrond met een lengte van ongeveer 150 meter. Twee bouwlagen worden besloten door een zadeldak van blauwe pannen. Deze kap, met de nok haaks op de Leusderweg, wordt op vijf plaatsen onderbroken door drie grote en twee kleine steekkappen, die aansluiten op topgevels. De schoorstenen, die op regelmatige afstand van elkaar op de nok zijn geplaatst, dateren uit 1985.

De vrijwel symmetrische voorgevel (zuidwestzijde), bestaande uit een lijstgevel van 49 traveeën, wordt door vijf risalieten geleed.

De horizontale opbouw van de voorgevel bestaat uit een plint, een doorlopende cordonlijst tussen de eerste en tweede bouwlaag en een door de topgevels onderbroken cordonlijst tussen de tweede bouwlaag en de gemetselde daklijst. Deze lijst is rijk gedecoreerd met rechthoekige velden, waarin baksteenornamentiek is aangebracht. Hierin zijn ook natuurstenenelementen geplaatst, onder andere in de vorm van diamantkoppen. De horizontale elementen inde gevel worden doorbroken door vijf keer vier pilasters, die de risalieten markeren. De pilasters worden ter hoogte van de eerste bouwlaag van reliëf voorzien door in de baksteen aangebrachte verspringingen. Ter hoogte van de tweede bouwlaag worden de pilasters geaccentueerd door gele bakstenen blokken. De pilasters worden bekroond door rechthoekige gele blokken met een rode bakstenen uitsparing. Deze pseudo-wachttorentjes worden tenslotte beeïndigd door een natuurstenen ezelsrug met daar bovenop een smeedijzeren gestyleerd bloemornament.

Naast deze rijke detaillering wordt het aanzicht van het kazernegebouw ook bepaald door het ritme van de vensters. Het meest voorkomende venstertype betreft een schuifvenster, al dan niet gekoppeld, met een vier-maal-vier roedenverdeling in het onderraam en een twee-maal-twee roedenverdeling in het bovenlicht. Op de begane grond worden de vensters overspannen door een segmentboog, in de tweede bouwlaag door een strek. Natuurstenen aanzet- en sluitstenen onderbreken de rode bakstenen bogen. De vensters hebben natuurstenen onderdorpels. In de licht risalerende topgevels bevinden zich vensters van afwijkend formaat en vorm.

De topgevels bevinden zich ter hoogte van de 3de t/m 5de travee, de 16de travee, de 25e t/m 27e travee, de 36e travee en tenslotte de 45e t/m 47e travee. De vijf topgevels zijn rijk gedecoreerd. De middelste topgevel omvat een dubbele deur met daarboven een natuurstenen balkon. Dubbele openslaande deuren met roedenverdeling geven toegang tot dit balkon. De deuren worden omlijst door pilasters met hoofdgestel, waarop in zwarte letters 'Adolfkazerne' staat. Op het hoofdgestel is een gebogen fronton geplaatst, geflankeerd door obelisken in halfreliëf. In het boogveld onder het halfronde fronton is in halfreliëf een cartouche met de letter W aangebracht, die refereert aan Koning Willem III. Recht boven het fronton bevindt zich een cartouche met het jaartal 1889. Een klimmend boogfries bestaande uit verschillend gekleurde bakstenen eindigt recht boven het jaartal in een brede makelaar, die door een smeedijzeren bloemornament wordt bekroond. De twee topgevels van de hoekrisalieten zijn eenvoudiger gedecoreerd. In de topgevel bevindt zich een rond venster, rondom versierd door een bakstenen rollaag, op vier punten onderbroken door natuursteen. Een klimmend fries, bestaande uit lichtrode bakstenen met daarop decoraties van gele bakstenen, ondersteunt de natuurstenen afdekking van de topgevel. De gevel wordt bekroond door een klein natuurstenen fronton, met daarop een klein bloemornament.

De twee resterende topgevels zijn één travee breed en hebben de vorm van een tuitgevel. In deze travee zijn op de begane grond dubbele deuren aangebracht en op de eerste verdieping dubbele openslaande deuren achter een balkonhek. De twee pilasters, die deze travee omlijsten gaan in de topgevel over in een rondboog. In het spaarveld is een rondboogvenster aangebracht. De top van de gevel heeft een makelaar, waarboven een natuurstenen gebogen fronton is geplaatst.

De linker zijgevel, begrensd door hoekpilasters, is symmetrisch en bestaat uit twee bouwlagen met een topgevel. De twee vensters in iedere bouwlaag zijn relatief ver naar de buitenzijde geplaatst. Op de overgang van de tweede bouwlaag naar de topgevel bevindt zich in het midden een natuurstenen aanzet van een schoorsteen, die licht risaleert. Gele bakstenen blokken markeren dit vlak. De schoorsteen wordt bekroond door een natuurstenen gebogen fronton. Een klimmend fries, bestaand uit licht-rode baksteen met daarop aangebracht gele bakstenen decoratieve elementen ondersteunt de natuurstenen afdekking van de topgevel. Natuurstenen klauwstukken vormen de overgang van het fries naar de schoorsteen.

De symmetrische rechter zijgevel is vrijwel identiek aan de linker zijgevel met uitzondering van het rookkanaal, dat hier over de gehele hoogte van de gevel is aangebracht en op dezelfde wijze als de hoekpilasters is gedecoreerd. Eveneens anders is het klimmend fries, dat hier slechts twee gele in plaats van vier decoratieve elementen kent.

De achtergevel is in 1985 volledig gewijzigd ten gevolge van de verbouwing tot 27 appartementen, waardoor deze van ondergeschikt belang wordt geacht.

Het interieur is bij de verbouw van 1985 eveneens ingrijpend gewijzigd en is eveneens van ondergeschikt belang.

Waardering

Het kazernegebouw 'Adolf' is van algemeen belang vanwege de architectuurhistorische waarde als gaaf onderdeel van een infanteriekazerne, uitgevoerd in een rijk gedetailleerde, eclectische bouwstijl. Het gebouw heeft een grote ensemblewaarde in relatie tot de andere onderdelen van de voormalige Juliana van Stolbergkazerne. Het gebouw is tevens van cultuurhistorische waarde als overblijfsel van een belangrijke ontwikkeling binnen de Nederlandse krijgsmacht.

Monumenten.nl maakt u wegwijs in monumentenland

Alles over monumenten onder één dak.
Een monument kopen, onderhouden of verduurzamen? Hier vindt u alle informatie, inspiratie en praktische tips.

Locatie

Monumentnummer
517671
Complexnaam
Juliana van Stolbergkazerne
Provincie
Gemeente
Plaats
Complexomschrijving

Inleiding

De gefaseerde bouw in de jaren 1889-1893 van het COMPLEX van de INFANTERIEKAZERNE aan de Leusderweg maakte van Amersfoort de grootste garnizoensstad van Nederland. Het complex werd in opdracht van het Ministerie van Oorlog ontworpen door de eerstaanwezend kapitein der genie ir. G. Kleijnhens.

Het complex werd in een eclectische bouwstijl vormgegeven, waarbij invloeden uit de neorenaissance en de neobarok overheersen met baksteenornamentieke details. In de wachthuisjes zijn invloeden van de neobarok aanwezig, zoals de rustica, de geprononceerde cordonlijsten en de segmentvormige frontons.

Het in grondplan rechthoekige complex, in de lengterichting op een noord/oost-zuid/west as gelegen, bevat aan drie zijden vier vrijwel identieke kazernegebouwen. Wachthuisjes en hekwerk scheiden het 450 meter brede en 150 meter diepe terrein af van de Leusderweg.

Eerst waren de kazernes met Romeinse cijfers genummerd, in 1896 werden zij genoemd naar de vier zonen van Juliana van Stolberg, Adolf, Hendrik, Lodewijk en Willem, die in de strijd tegen de Spaanse bezetting gedood waren.

Het complex kwam in 1978 leeg te staan. Verschillende gebouwen werden of waren gesloopt, waaronder het gebouw dat een centrale positie innam in het verlengde van de middenas. Gezocht werd naar een nieuwe bestemming. Na verschillende plannen werd de restauratie en verbouwing onder leiding van de architect M.G. Bakker uitgevoerd en kwam in 1985 gereed. Van de hoofdgebouwen werden alleen de voor- en zijgevels gehandhaafd; in de gebouwen zelf werden 116 koopwoningen en -appartementen ondergebracht. De achtergevel werd gepleisterd van uitbreidingen voorzien. Als gevolg hiervan is de achtergevel van ondergeschikt belang. De linkerhelft van het excercitieterrein werd ingevuld met woningbouw. Ook werden delen van het hekwerk verwijderd.

Omschrijving

Het rechthoekige terrein kent een sterke symmetrie met in het midden aan de Leusderweg de entree met wachthuisjes. Vandaar loopt een laan met bomen naar het noorden, richting de Amersfoortse Berg. Het gebouw dat in het verlengde van deze hoofdas was gelegen is gesloopt. Links en rechts van de plaats van dit gebouw staan de Lodewijk- en Hendrikkazerne, met de voorgevel naar het zuiden gericht. Aan de smalle zijden van het terrein staan haaks hierop de Willemkazerne (westzijde, met de voorgevel naar het oosten gekeerd) en de Adolfkazerne (oostzijde, met de voorgevel naar het westen gekeerd). Het complex bestaat aldus uit de volgende onderdelen:

1. Willemkazerne (1889)

2. Lodewijkkazerne (1890)

3. Adolfkazerne (1891)

4. Hendrikkazerne (1892)

5. Wachthuisjes met hekwerk

Waardering

De voormalige infanteriekazerne is van algemeen belang vanwege de architectuurhistorische waarde als goed voorbeeld van een kazernecomplex met een sterke samenhang in opzet en uitgevoerd in een rijk gedetailleerde, eclectische bouwstijl. Het complex is tevens van grote cultuurhistorische waarde als overblijfsel van een belangrijke ontwikkeling binnen de Nederlandse krijgsmacht. Van stedenbouwkundige waarde vanwege de situering van de gebouwen in relatie tot het functionele gebruik van het kazerne-terrein.

Eigenschappen

Functies
Functie Hoofdcategorie Subcategorie Functietype Is hoofdfunctie
Kazerne Verdedigingswerken en militaire gebouwen Militair verblijfsgebouw oorspronkelijke functie Ja
Adressen
Straat Getal Achtervoegsel Postcode Plaats Locatie Situatie Is hoofdadres
Graaf Adolflaan 30 3818 DC Amersfoort Leusderkwartier Ja
Graaf Adolflaan 32 3818 DC Amersfoort Leusderkwartier
Graaf Adolflaan 34 3818 DC Amersfoort Leusderkwartier
Graaf Adolflaan 36 3818 DC Amersfoort Leusderkwartier
Graaf Adolflaan 38 3818 DC Amersfoort Leusderkwartier
Graaf Adolflaan 40 3818 DC Amersfoort Leusderkwartier
Graaf Adolflaan 42 3818 DC Amersfoort Leusderkwartier
Graaf Adolflaan 44 3818 DC Amersfoort Leusderkwartier
Graaf Adolflaan 46 3818 DC Amersfoort Leusderkwartier
Graaf Adolflaan 48 3818 DD Amersfoort Leusderkwartier
Graaf Adolflaan 50 3818 DD Amersfoort Leusderkwartier
Graaf Adolflaan 52 3818 DD Amersfoort Leusderkwartier
Graaf Adolflaan 54 3818 DD Amersfoort Leusderkwartier
Graaf Adolflaan 56 3818 DD Amersfoort Leusderkwartier
Graaf Adolflaan 58 3818 DD Amersfoort Leusderkwartier
Graaf Adolflaan 60 3818 DD Amersfoort Leusderkwartier
Graaf Adolflaan 62 3818 DD Amersfoort Leusderkwartier
Graaf Adolflaan 64 3818 DD Amersfoort Leusderkwartier
Graaf Adolflaan 66 3818 DD Amersfoort Leusderkwartier
Graaf Adolflaan 68 3818 DD Amersfoort Leusderkwartier
Graaf Adolflaan 70 3818 DD Amersfoort Leusderkwartier
Graaf Adolflaan 72 3818 DD Amersfoort Leusderkwartier
Graaf Adolflaan 74 3818 DD Amersfoort Leusderkwartier
Graaf Adolflaan 76 3818 DD Amersfoort Leusderkwartier
Graaf Adolflaan 78 3818 DD Amersfoort Leusderkwartier
Graaf Adolflaan 80 3818 DD Amersfoort Leusderkwartier
Graaf Adolflaan 82 3818 DD Amersfoort Leusderkwartier
Types
Hoofdcategorie Subcategorie Beschrijving Notitie
Verdedigingswerken en militaire gebouwen Militair verblijfsgebouw Infanteriekazerne
Percelen
Kadastraal perceel Kadastrale sectie Kadastraal object Appartement Kadastrale gemeente
4831 C 4835 A1 Amersfoort
4831 C 4835 A10 Amersfoort
4831 C 4835 A2 Amersfoort
4831 C 4835 A3 Amersfoort
4831 C 4835 A4 Amersfoort
4831 C 4835 A5 Amersfoort
4831 C 4835 A6 Amersfoort
4831 C 4835 A7 Amersfoort
4831 C 4835 A8 Amersfoort
4831 C 4835 A9 Amersfoort
C 4946 Amersfoort
C 4956 Amersfoort
C 4944 Amersfoort
C 4955 Amersfoort
C 4945 Amersfoort
C 4950 Amersfoort
C 4954 Amersfoort
C 4940 Amersfoort
C 4943 Amersfoort
C 4948 Amersfoort
C 4941 Amersfoort
C 4953 Amersfoort
C 4942 Amersfoort
C 4951 Amersfoort
C 4947 Amersfoort
C 4952 Amersfoort
C 4949 Amersfoort
Bouwperioden
Start Eind Notitie Beschrijving
1891 1891 vervaardiging
1978 1985 verbouwing
Ambachten
Name Beroep Notitie
Kleijnhens Eerst aanwezend ing der>, A. ; Stad Amersfoort ingenieur
Ministerie van Defensie (Oorlog) ; Stad Amersfoort opdrachtgever
Naar boven