De Slotplaats, Bakkeveen

Inleiding

De ZONNEWIJZER, gedateerd 1750, bevindt zich in de verdiepte voortuin van het voormalige landhuis 'De Slotplaats'. Het is gedeeltelijk een zogenaamde polaire zonnewijzer. De zonnewijzer is naar alle waarschijnlijkheid vervaardigd door of naar aanwijzingen van J.H. Knoop, die rond 1750 de Jhr. Edzard van Burmania, zoon des huizes, onderwees in de wiskunde en navigatie. De tijdwijzer werd in 1787 beschadigd door geweervuur. De tegenwoordige witte beschildering verhult deze beschadigingen. Het tuinornament staat op het snijpunt van de hartlijnen getrokken vanuit de voordeur door de tuin en tussen de beide gemetselde trappen naar het verdiepte gedeelte van de tuin. De zonnewijzer behoort reeds van oudsher ter plaatse; zij het dat het tuinornament eertijds in de achtertuin stond van een buitenplaats aan de weg, het zogenaamde Blauwhuis, dat in 1837 werd afgebroken.

Omschrijving

De hardstenen zonnewijzer bestaat uit een een ingesnoerde kolom, met acanthusbladmotief op de voet en spiegelvlakken, waarop de eigenlijke zonnewijzer rust en heeft als bekroning een bol. De eigenlijke zonnewijzer heeft ogenschijnlijk een grillige vorm. De stenen ribben doen dienst als stijlen, waarvan er 22 zijn te tellen; enkele stijltjes beschaduwen elk twee wijzerplaten. De becijfering is in arabische cijfers; alleen de hele uren worden aangegeven. Er zijn vlakke, cilindervormige en holle wijzerplaten. Bij de cilinder aan oost- en westzijde hebben de bovenkanten de vorm van de winterboog en de onderkanten die van de zomerboog. Aan de oostzijde is een zonnetje in reliëf gebeeldhouwd.

Waardering

De zonnewijzer uit 1750 is van algemeen cultuurhistorisch belang:

- vanwege de herinnering aan het vroegere landhuis ter plaatse,

- vanwege de hoge mate van belang voor de betekenis en het werk van de mathematicus-hovenier J.H. Knoop,

- vanwege de typologische zeldzaamheid in Nederland.

Locatie

Rijksmonument nummer
513173
Complexnaam
De Slotplaats
Gemeente
Plaats
Complexomschrijving

Inleiding

Het complex 'De Slotplaats' omvat een LANDHUIS met de aanleg van de TUIN en het BOS aan de zuidwest zijde van de Compagnonsvaart, alsook het bos met zichtas aan de noord-oostzijde van de vaart; in de voortuin van het landhuis een historische ZONNEWIJZER en in het achter het landhuis gelegen Sterrebos een historisch TUINSIERAAD. Het complex heeft een geschiedenis die mogelijk teruggaat tot het midden van de 17de eeuw, toen de vervening rond Bakkeveen aanving. De voormalige bebouwing bestond uit een buitenplaats aan de rijweg, het zogenaamde Blauwhuis later ook Slot genaamd, en mogelijk tevens een boerderij. De buitenplaats lag te midden van bospercelen en tuinen met wandelpaden. Op de kadastrale minute van 1832 is deze situatie weergegeven: op de perceelsgrens staat een klein blokvormig pand, de voormalige buitenplaats; een boerderij met krimp ligt teruggerooid van de 'Bakkeveensterweg'. Op de militaire topografische kaart (1851-1855) is de ruimtelijke structuur van de buitenplaats met een bruggetje over de 'Bakkeveener vaart' en een laan met opgaande beplanting duidelijk aanwezig, toponiem Slotsingel. De buitenplaats werd in 1837 op afbraak verkocht en gesloopt.

Het huidige LANDHUIS "De Slotplaats" heeft een geschiedenis die teruggaat tot 1818. Ter plaatse bevond zich een boerderij (Fr.:pleats > plaats) behorend bij de buitenplaats. Deze boerderij werd gesticht door de echtelieden B.PH.F.-J. van Eysinga en E.E.R. barones van Lynden, die in 1811 waren gehuwd. In 1922 werd de boerderij verbouwd in opdracht van de echtelieden Van der Goes-Van Harinxma thoe Slooten tot landhuis, naar ontwerp van de architecten Gerretsen en Endt uit Oosterbeek.

De architecten Gerretsen en Endt ontwierpen tevens een TUIN met een formele aanleg rondom het huis. De beplanting van zowel voor- als achtertuin is gewijzigd, maar de structuur ervan is herkenbaar.

In de voortuin staat een ZONNEWIJZER uit 1750, afkomstig van de voormalige buitenplaats. Het is gedeeltelijk een zogenaamde polaire zonnewijzer. Deze is waarschijnlijk vervaardigd door of naar aanwijzingen van J.H. Knoop, die rond 1750 de Jhr. Edzard van Burmania, zoon des huizes, onderwees in de wiskunde en navigatie.

Het aan de achtertuin grenzende BOS, bekend als het Sterrebos, dateert vermoedelijk uit het begin van de 19de eeuw. Op het snijpunt van het kruisvormige padenbeloop staat een PARKOBJECT in de vorm van een natuurstenen zuil, lokaal bekend als de Burmaniazuil.

Het BOS aan de overzijde van de Compagnonsvaart met zichtas vormt mogelijk nog een 17de-eeuws element behorend bij het oorspronkelijke slot en dat uitgangspunt vormt voor de jongere aanleg van de voortuin en de architectuur van de Slotplaats.

De doorgang in de beukenhaag in de achtertuin komt uit op het stalplein waaraan een stal en een garage uit 1925, verbouwd in 1966, zijn gelegen. De stal en garage vallen wegens te weinig monumentale waarde buiten de bescherming van rijkswege.

Waardering

Het complex De Slotplaats, bestaande uit een landhuis, bos- en tuinpercelen, parkobject en zonnewijzer, is van algemeen cultuurhistorische en architectuurhistorische waarde:

- vanwege de hoge mate van belang als uitdrukking van de sociaal-economische geschiedenis, verband houdend met de veenderijbezittingen van adelijke families en de geschiedenis van Bakkeveen,

- vanwege de redelijke mate van herkenbaarheid van een 18de-eeuwse tuinaanleg,

- vanwege de herinneringswaarde aan het vroegere landgoed ter plaatse,

- vanwege de cultuurhistorische betekenis voor de lokale folklore van de zogenaamde Burmaniazuil,

- vanwege de zeer hoge mate van belang voor het aanzien van het dorp van het hoofdgebouw,

- vanwege de zeer hoge mate van structurele en visuele gaafheid in relatie tot de landschappelijke omgeving,

- vanwege de hoge mate van gaafheid van het complex en de onderdelen ervan,

- vanwege de hoge mate van typologische zeldzaamheid in Friesland van het hoofdgebouw met een historische en contemporaine bos- en tuinaanleg.

Eigenschappen

Functies
Functie Hoofdcategorie Subcategorie Functietype Is hoofdfunctie
Zonnewijzer Kastelen, landhuizen en parken Tuin, park en plantsoen oorspronkelijke functie Ja
Adressen
Straat Getal Achtervoegsel Postcode Plaats Locatie Situatie Is hoofdadres
Foarwurker Wei 3 9243 JZ Bakkeveen BY Ja
Percelen
Kadastraal perceel Kadastrale sectie Kadastraal object Appartement Kadastrale gemeente
D 739 Duurswoude
Bouwperioden
Start Eind Notitie Beschrijving
1750 1750 vervaardiging
Ambachten
Name Beroep Notitie
Knoop, J.H. ; Drenthe overig ambachtsoort
Naar boven