Poststraat 24, Leeuwarden

Monumenttype:
Gemeentelijk monument
Monumentnummer:
1007393300
Monumentnaam:
Poststraat 24
Plaats:
Leeuwarden

Monumenten.nl maakt u wegwijs in monumentenland

Alles over monumenten onder één dak.
Een monument kopen, onderhouden of verduurzamen? Hier vindt u alle informatie, inspiratie en praktische tips.

Beschrijving

De Poststraat als verbinding tussen de Grote Hoogstraat, een van de oudste straten in vroeg-middeleeuws Leeuwarden, en de Minnemastraat bestond met zekerheid al in de vijftiende eeuw, maar is vermoedelijk nog beduidend ouder. Op de vogelvluchtkaart van Johannes Sems uit 1603 heeft de straat aan beide zijden een gesloten gevelwand van bebouwing met een of twee bouwlagen en zowel langs- als dwarskappen. Aan de zuidoostelijke zijde staat de bebouwing dicht op de panden op de Kelders, die bijna evenwijdig ligt aan de Poststraat. Poststraat 24 staat bij wijze van spreken op het achtererf van Kelders 19. Of Kelders 19 en Poststraat 24 van meet af aan bij elkaar hebben gehoord, is niet eenvoudig vast te stellen. Het is in elk geval zeer aannemelijk, dat dit in latere tijd (eeuwenlang) het geval is geweest, evenals bij de belendende panden Kelders 21 en Poststraat 26. De samenhang is er met zekerheid in het jaar 1832, waarin de eerste kadasterkaarten van Friesland en de bijbehorende “Oorspronkelijke Aanwijzende Tafels anno 1832” beschikbaar komen. Er is dan sprake van een doorlopend perceel van de Kelders tot aan de Poststraat, waarop twee panden staan die door een tussenlid met elkaar zijn verbonden. Zo was de situatie nog steeds in 1907. In 1907 had een ingrijpende verbouwing plaats van beide panden. Kelders 19 was toentertijd een bakkerswinkel met een woning en in het pand aan de Poststraat waren de bakkerij, een meelzolder en aanverwante ruimten ondergebracht. De Leeuwarder bouwkundige K. Bouwer leverde in opdracht van de boekdrukker en godsdienstonderwijzer J.S. Bouma het ontwerp voor een verbouwing of “eene Restauratie aan het Winkel- en Woonhuis staande aan de Kelders en Poststraat”. De ontwerptekening, gedateerd 27 april 1907, is bewaard gebleven. De winkelruimte aan de Kelders veranderde in een drukkerij en aan de Poststraat kwam opslagruimte, omringd door woonruimten zoals slaapkamers en een keuken. Poststraat 24 behield bij de verbouwing de oude vloerniveaus, maar aan de zolder in de hoge kap werden een extra vloerlaag (vliering) en een volwaardige verdieping toegevoegd. Bovendien liet Bouma de voorgevel geheel vernieuwen naar de mode des tijds, in een aan de Art Nouveau verwante Vernieuwingsstijl. Bouma heeft het drukkersvak niet lang uitgeoefend aan de Kelders. In 1916 namelijk werd al een volgende verbouwing uitgevoerd, in opdracht van de “winkelier in modes” F.E. van der Linden. De bescherming geldt het exterieur, de constructie en delen van het interieur. Exterieur: Het pand is opgetrokken vanuit een rechthoekige plattegrond met een breedte van 5.5 meter en een diepte van ruim 9 meter. Het heeft twee volwaardige bouwlagen onder een hoge kap en boven een gedrukte onderste bouwlaag. De laatste is min of meer te beschouwen als een kelderverdieping, die ‘voortkomt’ uit de omstandigheid dat het perceel sterk afloopt in de richting van de Kelders omdat het is gelegen op flank van de zuidelijke Nijehoveterp. Het pand bestaat grotendeels uit een bouwmassa met hoge ouderdom, zeventiende-eeuws of mogelijk nog ouder, waartegen aan de (noordwestelijke) straatzijde een voorgevel uit 1907 staat. Links om de noordoostelijke bovenhoek van de voorgevel is de (rudimentaire) aanhechting aan de veel oudere rechter zijgevel waarneembaar evenals een gedeelte van het metselwerk van die gevel. De voorgevel is een vroeg-twintigste-eeuwse variant op de aloude tuitgevel, gemetseld van schone, grauwe baksteen (met origineel voegwerk), verlevendigd met accenten van rode verblendsteen en met pleistervakken in en om de borstweringen tussen de bouwlagen. De gevel heeft een geprofileerde hardstenen afdeklijst op de schuine zijden, opstaande kunststenen schouders met ingegraveerde Art Nouveau versieringen en een bekroning in de vorm van een brede, iets terugwijkende tuit met een pinakelachtig opzetstuk. De gevel is asymmtrisch opgezet met een indeling in vier smalle traveeën op de begane grond, drie raamvakken van de gebruikelijke breedte op de tweede bouwlaag en verder naar boven voor de zolder en de vliering afnemend tot twee respectievelijk een raamvak. De gevelopeningen zijn recht gesloten en staan in verdiepte vakken, deels onder een rollaag, deels onder een segmentboog, alle van rode verblendsteen. Tussen de bovendorpels van de kozijnen en rollaag respectievelijk segmentboog bevindt zich telkens een smal gepleisterd veld, dat de verdiepte ligging van de kozijnen beklemtoont. De begane grond verkeert niet meer in de toestand van 1907, sinds het dichtmetselen van de deuropening in het linkertravee, welke toegang gaf tot een lange, doorlopende gang tot in het pand Kelders 19, en van de kelderingang in het derde travee vanaf links. Van de entree links resteert het bovenlicht. Voor het overige verkeren alle vensters in oorspronkelijke staat. De gevelopening rechts, waarachter zich de trap naar de bovenwoning bevindt, bevat nog de originele, onder bovenlicht staande deur, die evenals de dubbele bedrijfsdeur links van het midden (die toegang bood tot een opslagruimte) is verfraaid door middel van sierlijke bogen en rondpassen. De opening van de dubbele deur verjongt zich aan de bovenhoeken en vormt daar een geheel met een kunststenen latei op dito hoekstenen, waarop een smal bovenlicht staat. Het derde travee bevat twee kleine vensters boven elkaar, gescheiden door een kunststenen latei, identiek aan en op dezelfde hoogte als in het travee links ervan. Onder de vensters is in de muur de ijzeren latei op hoekblokken achtergebleven, waaronder zich de ingang naar de kelder bevond: deze was bereikbaar via een trapje in een tot het pand behorende stoep aan de straat. Op de tweede bouwlaag bevatten de drie vensters openslaande T-ramen, een venstertype dat in verkleinde vorm ook toegepast is op de zolderverdieping. In de geveltop zorgt een klein, onder rondboog staand venster voor lichttoetreding op de vliering. Het dak is zadel-/schilddak, zowel op de zijschilden als het achterschild gedekt met oude, blauw geglazuurde Hollandse golfpannen. Op het linker dakschild staat een uit 1907 daterende hoge schoorsteen. In het dakschild aan de achterzijde staat een houten dakkapel (XIX?) met zadeldak en zinken wangen. Kozijn met pen-gat verbindingen en hoekprofilering. De gepleisterde achtergevel is slechts voor een gedeelte zichtbaar. Thans een lijstgevel met ter beëindiging een eenvoudige kroon- en gootlijst (XIX-B/XXa), moet het pand in de oorspronkelijke gedaante ook een topgevel aan de achterzijde hebben gehad. Het door de pleisterlaag verhulde muurwerk dateert vermoedelijk nog uit de oorspronkelijke bouwperiode van het pand. Op de tweede bouwlaag heeft de gevel drie vensteropeningen, voorzien van omlijste kozijnen met pen-gat verbindingen en hoekprofilering (XIX?). De ramen en deur naar het platte dak zijn van jongere leeftijd. Interieur: Er wordt van uitgegaan, dat de historische constructie met eeuwenoude balklagen (vermoedelijk in overwegende mate XVII-A) nog voor een belangrijk deel aanwezig is in het pand. Ook enkele waardevolle spanten zijn bewaard gebleven, van het achterste, meest oostelijke deel van de oude kapconstructie. Het zijn spanten met een kreupele stijl, schoren en spantbalk, door middel van pen-gat verbindingen met elkaar verbonden. De verbouwing van 1907 was zodanig ingrijpend dat van oudere indelingen geen of althans geen zichtbare waardevolle elementen zijn overgebleven. Op elke bouwlaag werd de ruimte-indeling gewijzigd en ook de stijgpunten veranderden van positie zodat er nieuwe trappen geplaatst moesten worden. Of de oude kelder nog aanwezig is, is onduidelijk. Uit de periode van de verbouwing van 1907 dateren nog een scheluwe trap naar de eerste verdieping en een trapgat met een houten trapbalustrade en de oorspronkelijke vroeg-twintigste-eeuwse trappaal. Ook de trappaal aan de basis van een steektrap naar de zolderverdieping dateert uit die tijd.

Bron: Fenicks B.V.

Specificaties

Bron: Fenicks B.V.

Eigenschappen

Functies
Functie Hoofdcategorie Subcategorie Functietype Is hoofdfunctie
Pakhuis Oorspronkelijke functie
Woonfunctie Handelsgebouwen opslag en transportgebouwen Huidige functie
Adressen
Straat Getal Achtervoegsel Postcode Plaats Locatie Situatie Is hoofdadres
Poststraat 24 8911GX
Bron: Fenicks B.V.

Tijdlijn Poststraat 24

Voeg een verhaal over dit monument toe aan de tijdlijn

Weet u meer over dit bijzondere monument of heeft u een herinnering over dit monument? Vul de tijdlijn aan. Deel uw verhaal en houd dit monument springlevend.

Andere monumenten in de buurt

Naar boven