Naauw 18
Pand met twee hoge verdiepingen afgesloten door brede lijst waarop vier paar gesneden consoles.
Alles over monumenten onder één dak.
Een monument kopen, onderhouden of verduurzamen? Hier vindt u alle informatie, inspiratie en praktische tips.
Herenhuis, gesitueerd in de korte oostwand van het smalle, dichtbebouwde bouwblok tussen het Naauw en de Peperstraat. Het huis dateert in de huidige verschijningsvorm naar alle waarschijnlijkheid uit 1791. Het werd toen door Dieuwke Tamboeser, weduwe van Jan van Altena, verkocht aan de mr. zilversmid Hendrik Dauw en diens vrouw Johanna Mensinga voor 4355 carolus guldens. In hetzelfde jaar steeg de huurwaarde naar 265 carolusguldens, meer dan een verdubbeling van de huurwaarde vóór 1791. Een sterke indicatie om een ingrijpende verbouwing, zo niet vernieuwing te veronderstellen, en ook stilistisch kan het kloppen, met de uitgesproken classicistische ornamentiek in Lodewijk XVI-stijl van het zinken dak en van de voordeur. In 1801 werd het huis overgenomen door Johannes de Wal en diens vrouw Wobina Siderius. Zij voegden het twee jaar later tot een winkelhaakvormig geheel samen met Naauw 14. Dit grachtenhuis om de hoek van de Groentemarkt verkeerde al sinds 1752 in eigendom van de familie De Wal en was door hen in 1785 voorzien van een fraaie klokgevel. De samenvoeging ging gepaard met een nieuwe verbouwing, zo valt af te leiden uit het Kohier voor de Reële goedschatting: het vermeldt in 1803 dat het huis “ledig [is] en wordt verbouwd”. De panden kregen vermoedelijk een verbindend trappenhuis op de overgang van de beide percelen, een trappenhuis dat nog terug te vinden is op een bouwtekening bestaande toestand uit 1914. Nog later kwam het huis door vererving in handen van Meinardus Siderius de Wal, zilversmid en een van Leeuwardens voornaamste notabelen van de stad, nota bene door Willem I benoemd tot raadslid. Zijn naam komt ook voor in de Prekadastrale Atlas van Fryslan uit 1832, toen het 228 vierkante meter grondoppervlak tellende complex de functie “Huis” als officieel geregistreerd gebruik had. Meinardus verkocht het huis in 1833. In 1914 werden Groentemarkt 2 en Naauw 14 gedeeltelijk ontkoppeld. Overigens was ook het hoekpand Groentemarkt 2a, Naauw 18 inmiddels bij het complex getrokken. Op de begane grond bleven de panden met elkaar verbonden, terwijl op de verdiepingen van Groentemarkt 2 een zelfstandige woning werd gerealiseerd. Voor de toegankelijkheid kwam achter de voordeur een rechte steektrap naar de tweede bouwlaag tot stand. Het ontwerp voor deze inpandige verbouwing werd geleverd door architect Hero Feddenma, de opdracht kwam van het bloemenkwekers- en bloemistenbedrijf van E. Jongstra en Zn.: dit bedrijf was toen al gevestigd in het belendende hoekpand. In de jaren-1990 is het pand de originele, rijke kroon- en gootlijst kwijtgeraakt. In 2002-'03 is het huis gerestaureerd en de bovenwoning verbouwd. Het herenhuis is gebouwd in een voor de bouwperiode karakteristieke classicistische Lodewijk XVI-stijl. De bescherming geldt het exterieur en het interieur. Exterieur: Pand van twee bouwlagen op een souterrain onder een afgeknot schilddak. Drie traveeën brede voorgevel van het type lijstgevel, gemetseld van schone, gemêleerde bruinrode baksteen, en voorzien van rechtgesloten gevelopeningen. Het voegwerk, van oorspronkelijke zeer fijne kalkmortelvoegen, is op storende wijze vernieuwd (2002-’03) met uitzondering van de meest noordelijke muurdam op de tweede bouwlaag. In de ‘plint’ van de gevel twee onder rollaag staande souterrainvensters, daarboven twee (op de begane grond) resp. drie (op de verdieping) boven rollagen en onder strekken staande vensters van gelijke of nagenoeg gelijke hoogte, gescheiden door een hoge borstwering. Originele, zware kozijnen met kwartrond hoekprofiel met daarin aangepaste of vernieuwde, ongedeelde schuiframen. Voorname, rijk gesneden entreepartij in het rechter, meest noordelijke travee, bestaande uit een geprofileerd kozijn boven een hardstenen stoepje. Binnen het kozijn staat een, vermoedelijk gedeeltelijk vernieuwde, deur met bovenlicht, waartussen een geprofileerd kalf met eierlijst. De originele paneeldeur is verfraaid met houtsnijwerk tussen de panelen. Het bovenlicht bevat een snijraam, samengesteld uit twee staande ovale lichten, die worden omlijst door houtsnijwerk met kransen en bladmotief. De gevel wordt beëindigd door een vernieuwd houten entablement met vier kantige consoles (met regelmatige tussenafstand) die een geprofileerde gootlijst dragen (XXd). Oorspronkelijk kende de gevel een beëindiging met een neoclassicistisch entablement met een gekorniste gootlijst, steunend op vier consoles met triglyfen en guttae. De onderlinge afstand van de consoles varieerde: ze bevonden zich asymmetrisch ten opzichte van de (geleding van de) onderstaande gevel precies op de noordelijke en zuidelijke hoek en onder de hoeken van de dakrisaliet. Het overigens vlakke fries werd omzoomd door profiellijstjes. Het afgeknotte schilddak heeft steile dakschilden en is gedekt met ruitvormige, zinken schaliën. Het dak heeft een bijzonder risaliet dat centraal in het voorschild staat en waarbinnen een dakkapel is opgenomen. Op de nokhoeken, ook van de risaliet, en de hoekkepers kreeg het dak een voor Leeuwarden uitzonderlijke afwerking van zinken vorstkammen met gewalste profielen. Op de nokhoeken zijn deze versierd met een eierlijst en een hoge ribbellijst, terwijl de hoekkepers de vorm hebben gekregen van fasces, roedenbundels met gekruiste linten. Dakkapel, voorzien van zinken wangen en met een openslaand raam binnen een geprofileerd kozijn en onder een iets uitkragende geprofileerde kroonlijst. De zijgevels zijn niet zichtbaar. In de nieuw gepleisterde achtergevel zijn op de verdieping zesruits schuiframen opgenomen. Interieur: Achter de voordeur leidt een hier bij de verbouwing in 1914 geplaatste, tweedelige steektrap met tussenbordes naar de verdieping, waar de woning een gewijzigde ruimte-indeling heeft. De ruimtes zijn gesitueerd rondom een overloop, waar het trapgat is voorzien van een houten balustrade. De vroeg-twintigste-eeuwse voorkamer van de woonkamer en suite is nog voorzien van diverse oorspronkelijke onderdelen, zoals binnen geprofileerde kozijnen met kroonlijst staande paneeldeuren, een schouw met schoorsteenmantel van zwart marmer en een geprofileerde kroonlijst, eveneens geprofileerde kooflijsten, schuifdeuren met glas-in-lood onder een kroonlijst met gesneden dubbele hoekconsoles, de oorspronkelijke vensterbanken boven geprofileerde panelen en de originele houten vloer (1914). Bijzonder in de voorkamer is het fraaie, waarschijnlijk in het begin van de twintigste eeuw beschilderde plafond (mogelijk door K. Wits?). De oudere achterkamer heeft een balkenzoldering, een houten kastenwand met twee paneeldeuren binnen een gemeenschappelijke profiellijst alsmede een schouw met een schoorsteenmantel en een boezem van hout (1800). De boezem is versierd met snijwerk en heeft omlijste velden aan weerszijden. De trap naar de zolder is een scheluwe trap.
| Functie | Hoofdcategorie | Subcategorie | Functietype | Is hoofdfunctie |
|---|---|---|---|---|
| Herenhuis | – | – | Oorspronkelijke functie | – |
| Woonfunctie | Woningen en woningbouwcomplexen | – | Huidige functie | – |
| Straat | Getal | Achtervoegsel | Postcode | Plaats | Locatie | Situatie | Is hoofdadres |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Groentemarkt | 2 | – | 8911JB | – | – | – | – |
Pand met twee hoge verdiepingen afgesloten door brede lijst waarop vier paar gesneden consoles.
Pand met twee verdiepingen onder zadeldak tegen fraaie klokgevel, onder de aanzetkrullen gedateerd 1785.
Pand met anderhalve verdieping onder zadeldak met voorschild waarboven schoorsteen met gezwenkte kap; later is boven de rechte kroonlijst waarop vier gesneden consoles staan, een halfronde dakkapel geplaatst geflankeerd door een houten borstwering ter weerszijden.