U bent hier

Alles over

Wederopbouw in Nederland 1940-1965

Monumentale wandkunst

Wederopbouw en wandkunst onlosmakelijk verbonden

Monumentale wandkunst is kunst die een vast onderdeel uitmaakt van een gebouw. Denk bijvoorbeeld aan mozaïeken, betonreliëfs of wandschilderingen, maar ook glas-in-lood ramen en wandtapijten vallen onder deze categorie.

Veel monumentale kunst gemaakt tijdens wederopbouw

Tussen 1940 en 1965 is er veel monumentale kunst geproduceerd. Het bevindt zich meestal in openbare gelegenheden: scholen, stations, kerken, winkelcentra, kantoren, theaters en gemeentehuizen. Kunstenaars als Wally Elenbaas, Louis van Roode en Lex Horn brachten beeldende kunst midden in de maatschappij en onder de mensen. Het was vaak kunst met een boodschap, toegesneden op de locatie, functie en gebruikers van het gebouw.

Kunstenaars nauwelijks bekend

Hoewel wij bijna dagelijks gebruikmaken van deze gebouwen, zijn de kunstwerken en de kunstenaars nauwelijks bekend. En door het nagelvaste karakter ondergaat deze kunst vaak hetzelfde lot als de gebouwen waar zij in, op of aan zit. Veel wederopbouwwijken, gebouwen en dus ook de daarmee verbonden kunstwerken, worden bedreigd in hun voortbestaan.

Stappenplan voor behoud van monumentale kunst

Om te voorkomen dat meer waardevolle monumentale kunst uit de wederopbouwperiode zomaar verdwijnt, is een Stappenplan voor het behoud van monumentale kunst ontwikkeld. Met dit plan kunnen eigenaren en beheerders op een verantwoorde wijze een beslissing nemen over beheer, behoud of afstoten van een kunstwerk. U vindt het stappenblad bij Publicaties.

Help wandkunst opsporen

De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed inventariseert monumentale kunst in Nederland. Dat doen we graag samen met u. Kent u een kunstwerk uit de wederopbouwperiode (1940 – 1965) dat onlosmakelijk verbonden is met een gebouw? Maak er dan een foto van en meld het aan. Niet alle wandkunst kan natuurlijk behouden blijven, maar met een landelijk overzicht kan wel op waarde geschat worden.

Wandkunst aanmelden of meer lezen

Via de link op deze pagina kunt u wandkunst aanmelden. Bovendien leest u meer op de de website Help wandkunst opsporen en in de publicatie Kunst van de wederopbouw Nederland 1940-1965.

Voorbeelden

Emmauskerk

De Emmauskerk, voorheen de Antonis en Lodewijkkerk, is een van de Top 100 monumenten uit de wederopbouwperiode 1940-1958. Het is ontworpen door de architecten F.P.J. Peutz en W.C. Wouters. De aanwijzing tot rijksmonument was onder meer te danken aan het werk van beeldend kunstenaar Eugene Laudy. Hij heeft voor de kerk de glas-in-loodramen gemaakt: een beglazing van twee wanden van 40 meter breed en acht meter hoog.

Voormalige LTS Amsterdam

In het ontwerp van dit gebouw aan de Wibautstraat in Amsterdam ging de architect Ben Ingwersen in zee met kunstenaar Harry op de Laak. Op de Laak experimenteerde met een nieuwe techniek: gegoten betonreliëfs. Hij bracht over de volle hoogte van een wand in het trappenhuis een contrareliëf aan van kranen en machine onderdelen. Ook aan de buitenkant van het gebouw vervaardigde Op de Laak kunstwerken. Een daarvan is diens Modulor-figuur, een gepolychromeerd betonreliëf, verkleed als bouwvakker in blauwe overall bij een betonmolentje. Bij de entree van de school maakte hij bovendien een, nu nogal vervallen, natuursteenmozaiek met dieren. De school is in zijn interieure maatvoeringen en binnenafwerkingen in beton brut en gelakt blank hout nog vrijwel onveranderd en architectonisch van hoge kwaliteit.

Provinciehuis Arnhem

De provincie Gelderland kreeg in 1946 de vrijheid van het rijk om ‘voor de eerste keer in de geschiedenis van het koninkrijk’ een eigen monumentaal Huis der Provincie te mogen bouwen. De opdracht werd gegeven aan architect Jo Vegter en zijn technische co-architect H. Brouwer. Zowel uitwendig als inwendig is het Provinciehuis van grote hoeveelheden kunst voorzien. Zo zijn er de enorme natuursteenmozaieken van de jonge Rotterdamse graficus Wally Elenbaas in de Noord- en Zuidgalerij. En er zijn ‘mobiele fresco’s’, zoals tappisserie vaak werd omschreven: wandtapijten van Lex Horn, Piet Donk en de Belgische Michel Seuphor, en vloertapijten van Kitty van der Mijll-Dekker, Herman Scholten en Desirée Scholten-van de Rivière. I combinatie met de voorbeeldig ingerichte binnenruimtes heeft het geheel nu bijna een museale allure.
 

Publicaties

Zie ook