U bent hier

Alles over

Duurzame en energiebesparende maatregelen

Duurzaam door materialen

Monumenten duurzaam door materialen

Wat monumenten en andere historische gebouwen het meest duurzaam maakt, zijn hun materialen. Monumenten zijn vroeger vaak gebouwd voor de eeuwigheid en kunnen tegen een stootje, wat zowel de afvalstroom als de vraag naar nieuwe grondstoffen beperkt. Ook leent hun materiaal zich uitstekend voor hergebruik en zijn ze als gebouw vaak goed aanpasbaar voor nieuwe gebruiksfuncties. Bovendien: de productie van de materialen in monumenten verliep eeuwenlang met energie uit menskracht of biobrandstof als hout, waardoor de uitstoot van CO2 nul was.

Op zoek naar praktische tips?

Bent u op zoek naar praktische tips om energie of milieu te (be)sparen? Zie dan de pagina Makkelijk besparen. Zie voor overige praktische tips rondom materialen Alles over Praktische tips:

Flexibel in functie

Monumenten zijn vaak eenvoudiger aan te passen aan nieuwe gebruiksfuncties dan nieuwbouw; de geschiedenis laat veelal zien dat monumenten zich steeds wisten aan te passen aan nieuwe wensen en eisen van eigenaren en bewoners. Deze flexibiliteit helpt bij het duurzaam hergebruik van monumenten.

Lange levensduur

Traditionele bouwmaterialen gaan vaak veel langer mee dan de moderne alternatieven. Dit smeert de milieueffecten van de gebruikte materialen uit over een veel langere tijd. Een 300 jaar oude bakstenen gevel bijvoorbeeld, veroorzaakt vier keer minder milieulast dan een gevel in de nieuwbouw waar men van een levensduur van 75 jaar uitgaat. Ook zijn traditionele bouwmaterialen vaak eenvoudiger te repareren, wat de vraag naar nieuwe materialen beperkt.

Vensters en deuren uit naaldhout van vóór 1900 kunnen met goed onderhoud en kleine reparaties honderden jaren meegaan. Het oudste venster in Nederland dateert van 1473 (Maastrichtse Dinghuis), de oudste deur komt uit 1300 (kasteel Genhoes in Valkenburg). Vergelijk dit met de eerste generatie kunststof kozijnen die na zo’n 20 jaar compleet vervangen moeten worden omdat onderhoud niet mogelijk is.

Geschikt voor hergebruik

De meeste materialen in monumenten zijn zogeheten hernieuwbare materialen, zoals hout, schelpkalk voor mortels, klei voor bakstenen, riet, stro en haren. Bij goed beheer raken ze niet op, omdat de natuur ze zelf weer aanmaakt. Hierdoor kunnen ook toekomstige generaties er nog steeds over beschikken. Dat maakt ze duurzamer dan de niet-hernieuwbare materialen, zoals natuursteen, metalen en glas.

Ook niet-hernieuwbare materialen komen in monumenten voor, maar in deze gebouwen zijn ze vrij eenvoudig te demonteren voor milieuvriendelijk hergebruik. In veel monumenten treffen we dan ook hergebruikt natuursteen of glas aan. De historische, meer ambachtelijke wijze van bouwen bevordert bovendien hergebruik. Zo is kalkmortel goed van oude bakstenen af te bikken, terwijl dit met moderne cementmortels veel lastiger gaat.

De inhoud van deze pagina is – in samenwerking met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed - verzorgd door het netwerk van overheden voor het verduurzamen van monumenten en andere historische gebouwen (een initiatief van Nyenrode Business Universiteit).