Amsterdam

Amsterdam
7494
7494

Gemeente Amsterdam
Bureau Monumentenzorg en Archeologie
De Bazel
Herengracht 482
1017 CB Amsterdam

Postbus 10718
1001 ES Amsterdam
Fax 020 251 4999

Tel.14020
erfgoed@amsterdam.nl
amsterdam.nl

Amsterdam is de grootste monumentenstad van Nederland. In de 16de eeuw breidde de stad sterk uit door toenemende bevolkingsgroei. Zo ontstond ook de grachtengordel, welke inmiddels is opgenomen op de UNESCO-Werelderfgoedlijst. Er zijn veel meer monumenten in de stad te vinden uit alle belangrijke periodes van de Nederlandse geschiedenis, zo is er tegenwoordig ook de Top 100 jonge monumenten.
Grachtenpanden Amsterdam

Welke status heeft mijn monument?

Het monumentenregister van Amsterdam kent de volgende monumenten:

  • Rijksmonumenten
  • Gemeentelijke monumenten
  • Rijksbeschermde stadsgezichten
  • Rijksbeschermde dorpsgezichten
  • Gemeentelijk beschermde stadsgezichten
  • Gemeentelijk beschermde dorpsgezichten

In de Welstandscriteria erfgoed staan deze statussen in detail beschreven.

Algemeen Uitbreidingsplan Amsterdam, bijlage van het bouwkundig weekblad Architecture No. 12 d.d. 23-31935
Algemeen Uitbreidingsplan Amsterdam, bijlage van het bouwkundig weekblad Architecture No. 12, 23 maart 1935

WAARDERINGSKAARTEN

Niet alleen monumenten of architectonische hoogtepunten zijn van cultuurhistorisch belang, ook het weefsel tússen de beschermde monumenten. Om ervoor te zorgen dat ook zorgvuldig wordt omgegaan met waardevolle panden en gebieden die niet wettelijk beschermd zijn, heeft Amsterdam waarderingskaarten opgesteld voor veel gebieden. De criteria (orde 2, orde 3 of anders) die uit de waardering van de architectuur in deze kaarten zijn afgeleid, vormen de basis voor de welstandsbeoordeling van bouwinitiatieven.

Voor meer informatie over criteria waar deze panden aan moeten voldoen kunt u de Welstandscriteria Erfgoed raadplegen.  

Monumentenzorg Amsterdam

Monumenten en Archeologie is als gemeentelijk kenniscentrum het aanspreekpunt voor belanghebbenden en belangstellenden voor het Amsterdamse erfgoed. De Monumentenadviseurs zetten zich in om het erfgoed van de gemeente op duurzame wijze te behouden voor de toekomst. Woont u in een monumentaal pand en wilt u hier meer over informatie over of gaat u verbouwen? 

Beleidskader voor het toetsen van ingrepen of herstel van monumenten

Top 100 jonge monumenten

Deze Top 100 bestaat uit de absolute top van de naoorlogse Amsterdamse architectuur en stedenbouw, en vormt een aanvulling op de 8 naoorlogse rijksmonumenten in de stad. Wilt u weten of in of nabij een naoorlogs monument woont? 

Het GAK-gebouw aan de rondweg Amsterdam
Afbeelding
Opvallen

Duurzaamheid en monumenten

Wilt u aan de slag met het energiezuiniger maken van uw monument? De gemeente Amsterdam heeft richtlijnen opgesteld voor het verduurzamen van monumenten. Voor iedere wijziging van een monument moet een omgevingsvergunning worden aangevraagd.

Zaandammerplein Westerpark te Amsterdam
Afbeelding
Vergunning verleend

Omgevingsvergunning

Als u verbouw- of verduurzamingplannen heeft dan krijgt u te maken met bouwregelgeving. De hoofdregel is dat er in principe pas gebouwd mag worden als er een vergunning is verleend door de gemeente. Voor een monument of beeldbepalend pand wordt getoetst of er geen historisch waardevolle elementen verloren gaan. Wij raden aan om in een vroeg stadium (vóór het opstellen van definitieve plannen en het indienen daarvan) contact met Monumenten en Archeologie op te nemen om te bespreken wat de mogelijkheden zijn. Gaat u verbouwen, restaureren, verduurzamen of slopen? 

Richtlijnen voor werkzaamheden aan monumenten

Amsterdamse gracht

Financieringsmogelijkheden

Gaat u restaureren? ​Als eigenaar van een gemeentelijk monument in Amsterdam kunt u de Amsterdams Restauratiefonds-hypotheek aanvragen. Voor technische vragen of vragen over de subsidiabele kosten kunt u terecht bij Bureau Monumenten & Archeologie.

Woonhuissubsidie

Particuliere eigenaren van rijksmonumenten met een woonfunctie, kunnen jaarlijks tussen 1 maart en 30 april een aanvraag indienen voor een instandhoudingssubsidie. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed behandelt de subsidieaanvraag en kent deze toe. Deze subsidie is bedoeld voor kosten van reguliere onderhoudswerkzaamheden aan monumentale onderdelen van het rijksmonument, zoals gevelherstel of schilderwerk aan de buitenzijde van het pand. 

Subsidieregeling instandhouding monumenten (Sim)

Ieder jaar kan van 1 februari tot en met 31 maart de Subsidieregeling instandhouding monumenten (Sim) aangevraagd worden voor rijksmonumenten die van oorsprong geen woonhuis zijn, zoals een kerk, molen of fabriek. Ook groene en archeologische monumenten vallen onder deze subsidieregeling.

Amsterdam 1649 Blaeu
Historische kaart van Amsterdam ca. 1649 uit "Stedenboeken van de Nederlanden" door J. Blaeu

Geschiedenis Amsterdam

Archeologische vondsten wijzen erop dat er al in de Nieuwe Steentijd en de Romeinse tijd sprake is van bewoning in het gebied. De huidige stad Amsterdam ontstaat echter rond het jaar 1000 en dankt haar naam aan de Amstel. De stad lag in een moerassig gebied dat steeds verder werd ontgonnen. Rond 1300 krijgt Amsterdam stadsrechten.

 

Wat begon als een klein vissersdorpje, groeide dankzij de handel in haring en bier uit tot een van de grootste handelssteden ter wereld in de Gouden Eeuw. Door de groei van de bevolking kwamen er vanaf het eind van de 16e eeuw stadsuitbreidingen. Rond die tijd ontstond ook de grachtengordel. In deze periode wordt de Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC) opgericht. 

Amsterdamse Grachtengordel door D. Stalpaert ca. 1662

In de 18de en 19de eeuw stagneerde de handel en scheepvaart door de verzanding van de toegangsroutes en de oorlogen met Frankrijk en Engeland. Amsterdam kwam onder Franse heerschappij te staan en in 1806 nam Napoleons broer Lodewijk Napoleon Bonaparte zijn intrek in het stadhuis op de Dam. In de 19e eeuw was Amsterdam een stad in verval waar de meeste mensen in krotten woonden. 

Dam Amsterdam

Rond het midden van de 19de eeuw begon het herstel van Amsterdam er kwam steeds meer aandacht voor kunst en cultuur, de spoor- en waterwegen werden ontwikkelt en de waterleiding werd aangelegd. Met de industrialisatie nam de bevolkingsgroei weer toe en werd de 19de-eeuwse grachtengordel ontwikkeld. Het economisch herstel van Amsterdam zette door in de 20e eeuw. Door de Duitse overheersing in de Tweede Wereldoorlog kwam deze voorspoed echter ten einde. 

Na de oorlog werd het Algemeen Uitbreidingsplan (AUP) uit 1935 grotendeels uitgevoerd, zo verrezen in de jaren 1950-60 in het westen de Westelijke Tuinsteden en in het zuiden Buitenveldert. Ook Amsterdam-Noord onderging een grote uitbreiding. In de jaren 1960 ontwikkelt Amsterdam zich tot een progressieve en artistieke vrijplaats. Ook kwam het idee van city-vorming op in brede politieke en stedenbouwkundige kringen: wonen in de binnenstad zou ondergeschikt moeten worden gemaakt aan economische functies. De stad onderging een grootschalige renovatie en legde de basis voor het huidig aanzicht van de stad.

Meer monumenten informatie

Voor meer informatie over monumenten in Amsterdam kunt u ook terecht bij:

Musea Amsterdam

Rijksmonumenten in de gemeente Amsterdam

Naar boven