Rijksmonumentaal vakwerkhuis: van het gas af en naar label A
Wonen in een rijksmonumentaal vakwerkhuis op een heuvel in het Zuid-Limburgse landschap. Hiermee kwam de droom van de familie van der Woude uit. Ze waren altijd al op zoek naar een ‘boerderij-achtig, oud huis’. Op kerstavond 2023 trokken ze erin en vanaf dat moment werkt de familie van der Woude stap voor stap toe naar een rijksmonument dat van het gas af kan: op naar label A!
Een fijn huis met ruwe randjes
Jesse van der Woude en zijn vrouw hadden al een paar oude panden opgeknapt, toen het pand in Raren op hun pad kwam. Jesse vertelt: ‘Ik kom uit een aannemersfamilie, mijn vader had een interieurbouwbedrijf. Daar heb ik toch ook iets van meegekregen, hoewel ik een heel andere richting op ging in eerste instantie.’ Jesse ging bos en natuurbeheer doen, maar hij was ook een niet onverdienstelijk wielrenner. Hij wilde heel graag profwielrenner worden. Dat werd hij uiteindelijk niet. ‘Maar deze mooie plek heb ik wel aan het fietsen te danken. Ik fietste hier op een gegeven moment langs en zag dat het te koop stond. Toen heb ik meteen mijn vrouw gebeld en we zijn zo gauw het kon, gaan kijken. Gelukkig voelde mijn vrouw hetzelfde. Het ligt hier zo mooi en het is een fijn huis met ruwe randjes.’
Het was wel een beetje aan de kleine kant voor ons gezin van vijf
Van te groot naar passend te maken
Jesse en zijn gezin woonden op dat moment in een statig jaren ’30 huis, ook zelf opgeknapt. ‘Daar heb ik me van meet af aan niet thuis gevoeld. Het was te groot, te luxe, te strak. Maar toen we hier kwamen, wist ik het meteen: dat ruwe, dat past me veel beter. Het was wel een beetje aan de kleine kant voor ons gezin van vijf, maar we zagen mogelijkheden om de garage om te bouwen tot woon/leefkeuken.’ Jesse deed een bod en binnen een uur waren ze eruit met de verkopende partij!
Een monument wordt nooit een nieuwbouwhuis
Eerst isoleren
‘We kregen de sleutel op 1 december 2023 en in een paar weken hebben we het huis zo gemaakt dat we erin konden wonen. Voorop stond voor ons dat monumentale details zichtbaar bleven. Het isoleren van de wanden heb ik gedaan met hennepblokken, dat is biobased dampopen materiaal dat ook nog eens voor een goed binnenklimaat zorgt. We hebben het vervolgens afgewerkt met leemstuc. Dat past ook mooi binnen de balken. Het dak was al geïsoleerd bij de grondige restauratie in 1981. Waar het moest hebben we vacuümglas geplaatst, waar het kon kozen we voor goedkopere achterzetramen. Er zijn na onze ingrepen heus nog wel hier en daar wat kiertjes over. Bij de raamkozijnen komt bij onstuimig weer wel eens een druppel water binnen. Daar moet je mee leren leven in een monument. Maar al met al hebben we wel een optimum bereikt.’
Vakwerk opknappen
Het vakwerk, daar moest nog wel het een en ander aan gebeuren. ‘In de noordgevel zaten heel slechte plekken. We hebben restauratiebedrijf Koninklijke Woudenberg gevraagd met een plan te komen. We willen dit goed doen, zodat we er de komende dertig jaar geen zorgen meer over hoeven hebben. Dit kost nogal wat, maar dit kunnen we financieren met een lening via het Restauratiefonds. Mijn vader heeft de 200 jaar oude voordeur helemaal gerestaureerd, hout is immers zijn vakgebied. En de komende zomer komt al het buitenschilderwerk nog aan bod. Qua kleuren houden we het bij hoe het in deze streek hoort.’
De komende dertig jaar hoeven we er geen zorgen meer over te hebben
Duurzaamheidsoplossingen voor monumenten
Toen duidelijk werd dat Jesse geen profwielrenner zou worden, rolde hij het bedrijfsleven in. Het duurzame bedrijfsleven. ‘Uiteindelijk ben ik in 2021 zelfstandig ondernemer geworden, waarbij ik duurzaamheidsoplossingen bedenk voor monumenten. Want dat vind ik het interessantst: verduurzaming met een extra uitdaging. Bij monumenten kun je niet datgene toepassen wat bij het gros van de woningen wel kan. Er is extra denkwerk en handigheid nodig, daar houd ik van.’
Bij een monument is extra denkwerk en handigheid nodig
Duurzaam energiedenkwerk
Jesse heeft uiteraard zijn duurzame energiedenkwerk ook toegepast op zijn eigen monument. ‘Als je een monument goed geïsoleerd hebt, dan is het goed mogelijk om te kiezen voor een warmtepomp. Meestal doen mensen dat in combinatie met vloerverwarming. Maar de vloer hier is een mooie, zeer kenmerkende vloer, dus die wilden absoluut intact laten. Wandverwarming is in monumenten vaak ook een optie, maar niet in een vakwerkhuis. Vandaar dat we op laagtemperatuurradiatoren uitgekomen zijn. Dit soort radiatoren hebben een veel betere warmteafgifte dan traditionele radiatoren, zeker wanneer ze ook nog van ingebouwde ventilatoren voorzien zijn. Wij hebben gekozen
Het dak functioneert als een onzichtbare en stille buiten-unit voor de warmtepomp
Een warmtepomp en een monument: mag dat?
Jesse zocht uiteraard contact met deskundigen en vergunningverleners. ‘We hebben alles vergunningsvrij kunnen doen. Aan de buitenzijde van ons monument hebben we niets veranderd, Wel hebben we achter de bestaande aanbouw uit de jaren tachtig een overkapping gebouwd van Douglas hout. Die overkapping stond al beschreven in de tekeningen bij de gemeente, daar was dus al vergunning voor. Daarbovenop liggen solar-dakpannen, dakpannen met ingebouwde zonnecellen- met daaronder onzichtbaar ons eigen Q-Roof systeem. Het dak functioneert als een onzichtbare en stille buiten-unit voor de warmtepomp. De oorspronkelijke buitenunit die mensen kennen van warmtepompen hebben wij er juist afgehaald. Onder de dakpannen ontstaat namelijk een natuurlijke trek, in deze lucht zit energie die wij zomer en winter kunnen gebruiken voor de warmtepomp. Daarom hebben wij zo’n buitenunit niet nodig. Binnen staan de binnenunit, met een boiler en een buffervat. Het tapwater wordt verwarmd tot een temperatuur van 62 graden, het water voor de verwarming tot 35 graden.’
Proefopstelling monitoren
Toch worden er het komende jaar nog de nodige metingen verricht. ‘Mijn eigen huis is nu een proefopstelling voor een nieuwe installatie. Het is namelijk de allereerste keer dat we zowel het tapwater als het water voor de verwarming op temperatuur brengen met ons Q-Roof systeem. ZUYD Hogeschool in Heerlen gaat alles monitoren gedurende een jaar. In maart 2027 weten we exact hoe energie-efficiënt deze aanpak is. Wij hebben zelf inmiddels ervaren dat het in ons huis ook bij lagere temperaturen comfortabel is.’
Meer weten over q-roof? Kijk op www.q-roof.nl Het systeem is onder meer toegepast onder het leien dak van het Stadhuis in Middelburg.