U bent hier

texel oudeschild
In uw regio:

Texel

201 rijksmonumenten
110 gemeentelijke monumenten

Gemeente Texel                                   
Emmalaan 15                           
1790 AE Den Burg                                
www.texel.nl                         

Beleidsmedewerker monumenten en erfgoed:  
Gea van Essen   
0222-362125     
E-mail 

Texel

Op Texel, vakantie-eiland bij uitstek, fiets je zo de geschiedenis in. Texel heeft behalve strand en schapen een lange, zeer rijke cultuurhistorie. Texel is ontstaan in de late ijstijd als stuwwal van het landijs. De keileembult van de Hoge Berg zorgde voor menselijk aanwezigheid in de Oude en Midden-Steentijd, en voor permanente bewoning hoogstwaarschijnlijk sinds de Midden Bronstijd. In de vroege middeleeuwen werd Den Burg versterkt en kreeg een tweede ringburcht in de late middeleeuwen. Voor de kust bij Oudeschild lag de Reede van Texel, een belangrijke ankerplaats voor zeegaande handelsschepen sinds de 16de eeuw. Lange tijd was schapenhouderij naast de visserij en scheepvaart de belangrijkste levensbron.

Op Texel is daarom het merendeel van de monumenten verbonden met het land en de zee, met boeren en vissers: (langhuis)stolpboerderijen en de Texelse schapenboet, vissershuisjes, zeebakens en de vuurtoren. Texel is een eiland met stadsrechten, dus zijn ook burgerlijke en kerkelijke bouwkunst goed vertegenwoordigd. Het historisch landschap wordt vormgegeven door de typisch Texelse tuinwallen als perceelgrens in het open landschap bij stolpen en schapenboeten. De historische zeedijken markeren de oude inpolderingen die Texel zijn uiteindelijke vorm hebben gegeven.

Monumentenzorg

In 1968 zijn delen van Den Hoorn en Oosterend aangewezen als beschermd dorpsgezicht. In 1976 heeft de Rijksdienst een groot aantal rijksmonumenten aangewezen. Sinds de jaren ’80 volgde de gemeentelijke monumentenaanwijzing. Texel kent ruim 200 (archeologische) rijksmonumenten en ruim 100 gemeentelijke monumenten, twee beschermde dorpsgezichten en het enige Nederlandse maritiem archeologisch monument van scheepswrakken op de Reede van Texel in de Waddenzee.

De gemeente Texel heeft een Monumentenverordening en een Erfgoedvisie. Voor archeologische verwachtingen is er de Archeologische beleidskaart met uitgebreide toelichting.

boet texelSchapenboet en tuinwallen op de Hoge Berg

Reede van Texel

De Reede van Texel was voor zeegaande schepen in de 16de, 17de en 18de eeuw een belangrijke ankerplaats. In de luwte van de Hoge Berg lagen ze te wachten op gunstige wind. Via de Skilsloot werd lang houdbaar ijzerhoudend drinkwater uit de Wezenputten bij het landhuis Brakenstein naar Oudeschild getransporteerd, van waaruit de schepen werden bevoorraad. De schepen vervoerden internationale lading de wereld over. De thuishaven was Amsterdam, Hoorn of Enkhuizen. Door stormen en ondiepten vergingen talloze schepen in dit gebied. Nu liggen de wrakken als tijdscapsules verborgen in de zeebodem. Regelmatig spoelen wrakken bloot door veranderde stromingen sinds de aanleg van de Afsluitdijk. Een deel kan worden geborgen. Een grote collectie vondsten uit de schepen van de Reede van Texel zijn te bewonderen in Museum Kaap Skil in Oudeschild.

Subsidies

De gemeente Texel heeft een subsidieregeling voor restauratiewerkzaamheden aan op Texel gesitueerde gemeentelijke monumenten en voor onderhoudswerkzaamheden aan op Texel gesitueerde gemeentelijke monumenten en schapenboeten (ook rijksmonumentale schapenboeten).

Brakenstein Landhuis en StolpBrakenstein; Landhuis en Stolp