Pannendak
Het samenspel tussen pan, onderliggende constructie (dakbeschot, panlatten e.d.), aansluitingen ( goten, dakkapellen, schoorstenen e.d.) en gebruikte materialen is subtiel. Een goed dak bestaat uit diverse materialen die met elkaar een wind- en waterdicht geheel maakt. Laat bij wijzigingen een deskundige meekijken en denken. Vaak is isoleren goed mogelijk, mits dit op een goede manier wordt gedaan.
Soorten pannen
Er bestaan veel soorten pannen. De dakpan bepaalt mede de uitstraling van een gebouw. Bij restauraties gaan er nogal eens bijzondere dakpannen verloren. Toch zijn er nog veel oude pansoorten in de handel verkrijgbaar. Op internet zoeken om oude pannen te kopen loont.
Waar kunt u zelf op letten
- let op het uitvallen van de mortel bij aangestreken pannen, zowel binnen als buiten, maar met name aan de buitenzijde.
- zijn er pannen afgewaaid. kijk vooral daar waar twee dakdelen tegen elkaar liggen.
- zijn er gebroken en gescheurde pannen of pannen waar gaten in zijn gevallen.
- zwetende (poreuze) pannen. Deze komen alleen voor bij rode en slecht geglazuurde pannen. Lekkages zijn vaak moeilijk en alleen bij regenachtig weer te constateren.
- worden de pannen opgestuwd door de wind. Dit komt voor bij een geringe dakhelling, meestal minder dan 25°.
- klimplanten, als gevolg van rankvorming groeien deze onder de pannen en lichten deze op of verschuiven deze. Met name bruidssluier kent sterke rankvorming; klimop heeft hechtwortels die zuur afscheiden die de pannen aantasten. Ook bepaalde mossen en algen scheiden zuren af.
- te wijde dekking, zowel verticaal als horizontaal. Komt met name voor bij daken met een geringe dakhelling. te krappe dekking onder de dekker van een windveer. Dakpannen moeten worden doorgezet tot aan de windveer. De windveer is de sierplank langs de kanten van een rieten of pannendak om de voorrand af te dekken.
- schade door stuifsneeuw en slagregen (komt voornamelijk voor bij kappen zonder dakbeschot).
- slechte of gebroken horizontale latten die de pannen dragen, de panlatten
- het afschuiven van de pannen door roestende vernageling.
- te nauwe dekking bij Hollandse pannen waardoor ze gaan opstaan. De pannen waaien hierdoor sneller af.
- veel vogelnesten onder de pannen en vuil. Hierdoor ontstaat versnelde inrotting. De flora en faunawet verbied het weghalen van de nesten zonder het bieden van een alternatief. De Vogelbescherming Nederland heeft de vogelvide die u onder de dakrand kan plaatsen.
Gebreken dakpannen
- afschilferen, dit wordt veroorzaakt door inwendige spanning ten gevolge van het bakproces, haarscheurtjes en een scheurpatroon zijn hiervan het eerste symptoom.
- de poriënstruktuur van de te zachte pan vriest kapot, verpulvert: (treedt met name op bij rode pannen). Ook ontstaat verpulvering doordat pannen met de onderkant in het water van de goot hangen. De pan blijft nat en vriest kapot.
- kapotte of verpulverde neuzen van pannen. Vooral bij boerderijen verpulveren
bij rode Hollandse pannen de neuzen vaak als gevolg van het condenswater. - doorzweten: te zachte kwaliteit van de pan die daardoor poreus is, lekkages zijn vaak moeilijk te constateren.
- scheurvorming (haarscheurtjes): ontstaan door of te snel droogproces of te snel bakproces.
- kromtrekken of scheluw trekken van de pan.
- de pannen scheuren doordat het achtergebleven ijzer in het gaatje verder roest. Dit komt voor bij met ijzer vernagelde pannen, die hergebruikt zijn.
Vraag en antwoord
Een aantal nokpannen is stuk. Moeten die vervangen worden?
Ja, deze nokvorsten moeten worden vervangen maar wel op de goede manier. Vaak zie je dat deze vastgespijkerd zitten. De nagels gaan roesten, uitzetten en daardoor knapt de nokvorst. Ook het vastzetten met zgn. flexmortel zie je regelmatig terug op monumenten. Dit is een noodmaatregel maar niet afoende voor een goed uitgevoerd herstel. Een goede manier is bijvoorbeeld een kalkgebonden specie. Tegenwoordig wordt vaak een koperen vorstklem gebruikt voor het verankeren van vorsten.
Er dient de folie onder de pannen voor?
Veelal is dit een waterkerende folie. Mocht er water onder de pannen komen dan wordt het dakbeschot toch nog beschermd door de folie.
Wij willen graag isoleren op de zolder, gewoon doen?
Nee, laat u eerst goed informeren over de manieren en vooral de gevolgen. Meestal is het beter niet te isoleren, omdat het dak een goede vochthuishouding heeft zoals het bedoeld is. Isoleren van binnenuit is lastig. Er treedt vaak condens op achter de isolatie. Het dak zal gaan rotten en in sommige gevallen zelfs lekkage geven (van binnenuit!). Let ook op dat de ruimte tussen de panlat en de dakpan vrij blijft. Isolatie is hier ongewenst er moet ventilatie blijven.
Er ligt veel stof e.d. onder de pannen is dit erg?
Stof, bladeren e.d. houden het vocht vast. Dit is niet de bedoeling. Een schoonmaak beurt (eventueel in etappes) kan geen kwaad.
Wat wordt bedoeld met links en rechts dekkende pannen?
Nu worden deze (bijna) niet meer gebruikt maar komen nog steeds voor. Vroeger werd er links of rechts gelegd afhankelijk van de meest voorkomende windrichting ten opzichte van het huis. Mocht u deze hebben dan is dat bijzonder.