Elburg: het voormalig hervormde weeshuis

In 1990 kochten Els Baauw en haar man het voormalig weeshuis in Elburg. Een rijksmonument, gebouwd in ongeveer 1600, dat tussen 1850 en 1950 in gebruik was als hervormd weeshuis.

‘Wij waren gecharmeerd van Elburg en dan vooral van de oude binnenstad, de Vesting. Daar wilden we wel wonen! In 1990 werd dit pand bij inschrijving verkocht. We zetten alle voors en tegens op een rijtje. Bij de voors stond: groot. En bij de tegens ook! Maar het pand is uniek en heeft een enorme binnentuin, dat gaf voor ons de doorslag. We besloten te gaan inschrijven. Dat betekent dat je in een brief het bedrag schrijft waarvoor je het pand wilt kopen. Dit bod moet voor een bepaalde datum en tijdstip ingeleverd worden bij de notaris. De Stichting Hervormd Weeshuis, de verkopende partij, behield zich het recht van gunning voor. Drie maal vierentwintig uur. Al met al vond ik het best spannend, want bij zo’n soort verkoop is het zo dat, wanneer het pand direct gegund zou worden, de koper direct eigenaar van het pand is. Dus de financiering en verzekering moeten vooraf al geregeld zijn.


Pure belangstelling

‘We kwamen bij de notaris die de biedingen zou openen en voorlezen. Toen wij binnenkwamen zat de hele ruimte bomvol. Ik schrok, ik dacht: ‘Zoveel biedingen?’ Maar het bleken vooral belangstellenden uit Elburg te zijn: dit pand leeft. Wij waren de hoogste bieders en het werd ons ook meteen gegund. Ik was net dertig en een restauratie, daar had ik alle energie voor. Er is toen een paar maanden in en om het pand gewerkt.
Tot 1950 was het huis een weeshuis, daarna werd  het door de Stichting Hervormd Weeshuis omgebouwd tot twee woonhuizen die verhuurd werden. Wij kochten het pand met huurders op de bovenverdieping. Tante Ee en ome Arend woonden daar. Het verhaal dat jonge mensen van buiten Elburg het pand gekocht hadden bereikte ome Arend al snel, evenals de geruchten dat hij nu wel eens flink meer huurpenningen zou moeten gaan betalen. Zorgelijk zei hij: “We moeten maar eens praten.” Maar bij de financiering hadden wij helemaal geen rekening gehouden met huurinkomsten, dus toen hij vertelde dat ze op dat moment veertig gulden huur betaalden, zeiden we meteen: “Dan blijft dat zo.” Dat was het begin van een bijzondere vriendschap.’

Weesmeisje

‘Tante Ee woonde hier als kind, als weesmeisje dus. Ze heeft me veel verteld over die jaren, ik had een eindeloze interesse in haar verhalen. Steeds zei ze: ‘Ie mut er niet over proaten, pas as ik dood ben.’ Nu ze niet er niet meer is wil ik graag dat haar verhalen doorgegeven worden. Bijvoorbeeld die over het snoepgoed dat de regentes van het weeshuis na een bezoek altijd achterliet op het houten kistje in de gang, met daarop de tekst : ‘denk aan de wezen’. Voor de weesmoeder het snoep ook maar had kunnen vinden,  hadden de kinderen er al flink van gesnoept. ‘Zo’n regentes, zo rijk en dan kan er maar zo’n klein zakje vanaf!’ zei ze dan. Dit kistje is onlangs aangeboden bij het museum Elburg. Tante Ee heeft hier een fijne jeugd gehad. Ze hadden altijd goed te eten en ze werden niet geslagen. Veel kinderen in Elburg waren wel eens jaloers op die weeskinderen.
Met Kerst was er geen kerstboom. Maar wel kersttakken. Op Kerstavond gingen de kinderen vroeg naar bed, laat in de avond werden ze gewekt om naar de Kerstnachtdienst te gaan. Na afloop dronken ze warme chocolademelk aan de lange keukentafel en de weesvader vertelde het kerstverhaal. “Dat was allemachies mooi en chocolademelk heb ik nooit meer lekkerder geproefd dan toen,” vertelde tante Ee.’

 

"Kerstavond was allemachies mooi en chocolademelk heb ik nooit meer lekkerder geproefd dan toen,” vertelde tante Ee

Roze en blauwe kamer

‘Er woonden meestal rond de vijftien kinderen in dit huis. Ongeveer de helft jongens en de helft meisjes. De kamer waar de meisjes sliepen is nu onze roze kamer en de kamer van de jongens de blauwe kamer.Van tante Ee hoorden we dat onder het steengaasplafond in de gang een belletje moest zitten. Daarmee konden de regenten de weesvader bellen, wanneer hij in de vergadering wat moest toelichten. Dat belletje hebben we gevonden en dat hangt hier nu weer in volle glorie.’

Wennen

‘Ik moest wennen aan de gedateerdheid van de woning. Maar als je met zo’n huis aan de slag gaat, moet je dat niet te gehaast doen. Ik weet nog dat ik in het begin steeds de neiging had om het kleine granieten aanrechtblokje in de keuken te vervangen. Nu zijn we blij dat we het niet gedaan hebben. We zijn terughoudend geweest met moderniseren. We hebben geen centrale verwarming, maar in de schouwen staan overal gaskachels. Toen zei iedereen: waar begin je aan?  En nu vindt iedereen het prachtig.
Ik woon hier nu ruim twintig jaar en onlangs hebben we een tweede restauratieronde gedaan. De helft van de financiering hebben we geregeld via het Restauratiefonds, de andere helft hebben we zelf betaald.
Op de Erfgoedfair in Apeldoorn begin dit jaar werden we tijdens een lezing gewezen op de Belastingdienst en hoe belangrijk het is om de inspecteur te betrekken bij de plannen. Hij is voorafgaand aan de restauratie met ons het huis doorgelopen om de verschillende mogelijkheden te bespreken. Het vervangen van de neoclassicistische daklijst was een restauratie en daarmee waren de kosten aftrekbaar van de belasting. Ook de kosten voor de 23 nieuwe ramen waren aftrekbaar. Maar het monumentenisolatieglas was een verbetering en geen restauratie, dus daarbij was van aftrekbaarheid geen sprake.
Heel veel delen van de oude daklijst waren nog afkomstig uit de 17e eeuw. Dat vind ik zo bijzonder: wat die daklijst allemaal voorbij heeft zien komen!’

Snoepgoed

‘Afgelopen week hebben we voor het eerst ons pand opengesteld bij de jaarlijkse winterwandeling van de Oudheidkundige Vereniging in Elburg. Maar liefst 140 mensen hebben we op één avond over de vloer gehad. We hadden onze originele grenen vloer gelukkig goed afgedekt! Het was prachtig om te doen. We vertelden in de regentenkamer verhalen over de geschiedenis van het huis. Bij vertrek kwamen de bezoekers langs een schaal met snoepgoed. “Van de regentes,” hoorde ik ze zeggen. Ik vind de overlevering van verhalen belangrijk, want ik wil graag dat er waardering en respect voor monumenten blijft. Dat was er in de periode dat we dit huis kochten nauwelijks meer. Gelukkig is dat nu wel anders.’

 

    Close
    Close

    Aanmelden op monumenten.nl

    - Wachtwoord vergeten

    Aanmelden

    Nog geen lid van monumenten.nl?
    Meld je snel aan en deel je mening met de rest van de gemeenschap.

    Close
    Close

    Youtube video

    Close