U bent hier

Alles over

Monumentaal schilderwerk

Praktische tips schilderwerk

Uitgangspunten onderhoud schilderwerk

  • Regelmatig onderhoud is nodig om schade te voorkomen en bovendien gaat het schilderwerk langer mee
  • Minimaal ingrijpen en behoud van materiaal is het meest wenselijk voor monumenten: schilder bij voorkeur alleen als het technisch nodig is; tenzij goed vooronderzoek ten grondslag ligt aan een zorgvuldig behandelplan
  • Het op milde wijze (laten) reinigen kan een goed alternatief zijn
  • Zorg voor de juiste omstandigheden: vermijd in geval van schilderingen binnen bijvoorbeeld direct zonlicht, grote schommelingen in het binnenklimaat en direct contact met de schildering
  • Als ingrijpen nodig is: een juiste keuze in materialen en schildertechnieken behoudt of vergroot het karakter van een gebouw. Let op: eisen die aan materialen en technieken worden gesteld, zijn anders voor historische gebouwen
  • Voor zowel schilderen als reinigen heeft u in veel gevallen een omgevingsvergunning nodig, mede door de risico’s op gebied van schade, milieu en gezondheid
  • Monumentaal schilderwerk is specialistisch werk: schakel altijd een specialist in; ook voor het schoonmaken van stoffig of vervuild oppervlak.

Door vocht is zoutuitbloei (een witte aanslag) gekomen op een muurschilderingDoor vocht is zoutuitbloei (een witte aanslag) gekomen op een muurschildering.

Wel of niet schilderen?

Zoals ook in de uitgangspunten staat: schilder bij voorkeur alleen als het technisch nodig is. U voorkomt dat er een onnodig dik verfpakket ontstaat dat door de spanningen tussen de onderlinge verflagen eerder gebreken zal vertonen.

Voor oppervlakken die nooit een afwerking hebben gekregen (bijv. natuursteen, hout of pleisterwerk) geldt: liever niet schilderen. Het kan in de toekomst bouwfysische en technische schade veroorzaken en is niet passend binnen de architectonische context. Dat geldt ook wanneer u een bijzondere afwerking of schildering van cultuurhistorische of materiaaltechnische waarde aantreft. Reinigen is vaak een goed alternatief.

Dik verflagenpakket vertoont eerder gebreken

Een te dik verflagenpakket vertoont eerder gebreken. Het kan loslaten en moet dan verwijderd worden. Dit gaat gepaard met onnodige kosten, verlies van waardevolle informatie en dichtslibben van profileringen. Soms moeten hierdoor verflagen verwijderd worden. Dit is arbeidsintensief en kostbaar, waarbij de kans op schade aan de ondergrond groot is. Conclusie: voorkomen is beter.

Gevel periodiek nalopen en reinigen

Door uw gevel periodiek na te lopen kunnen potentiele probleemgebieden bij onderdorpels, houtverbindingen en glasroeden op tijd worden bijgewerkt en kan schade voorkomen worden. Ook periodiek reinigen zorgt ervoor dat het schilderwerk langer meegaat. Bijvoorbeeld door het oppervlak te laten ontdoen van vuil en biologische aantasting als mos en algen.

Reinigen vraagt zorgvuldige aanpak

Reinigen is een duurzame oplossing die een zorgvuldige aanpak vereist. Er zijn geen standaardmethoden om afwerkingen te reinigen. Voor waardevolle oppervlakten is het raadzaam dat de schilder samenwerking zoekt met een restaurator. Deze mengt reinigingsmiddelen op maat, afhankelijk van de situatie, en past de reinigingsmethode daarop aan. Er zijn veel commerciële reinigingsmiddelen op de markt die mogelijk de verflaag aantasten. De gekozen methode kan het verschil maken tussen behoud of beschadiging. Zie ook de factsheet Oppervlaktevuil van schilderingen reinigen.

Oude verflaag verwijderen?

Zonder schade is er geen reden om het oude verf- en pleisterpakket te verwijderen. Verflagen die goed vastzitten en hechten aan de ondergrond zijn na reinigen en licht opschuren nog steeds een goede basis voor nieuwe verflagen. Oude verven kunnen lood-, koper- en andere metalen bevatten die de ondergrond beter beschermen tegen biologische aantasting dan de nieuwere (milieuvriendelijke) verfproducten. Oude verflagen verwijderen is trouwens een kostbare en milieubelastende keus.

Als verwijderen noodzakelijk is...

Het verwijderen van verflagen is niet altijd te voorkomen. Als het noodzakelijk is moet via kleurhistorisch onderzoek vastgesteld en gedocumenteerd worden welke verflagen verwijderd worden. Voor binnenschilderwerk is het verwijderen van verflagen minder urgent want mindere verflagen kunnen opnieuw vastgezet worden door een restaurator. Raadpleeg voor het verwijderen de regionale milieu- en arbodienst voor de juiste voorzorgsmaatregelen bij afvoeren en vraag tijdig een omgevingsvergunning aan.

Verf en kleur

Verf bestaat uit pigmenten, bindmiddel en hulpstoffen. De eigenschappen hiervan veranderen met de tijd. Als we het over verf hebben, spreken we over verfsysteem en kleur. Het ideale verfsysteem heeft vergelijkbare eigenschappen als de bestaande lagen, zoals waterdampdoorlatendheid, en zorgt niet voor spanningsverschillen. Monumenten vragen om een historisch passend verfsysteem en historisch passende verwerkingstechniek.

Op zoek naar een optimaal kleurresultaatOp zoek naar een optimaal kleurresultaat. Fotografie: Ruth Jongsma Bureau

Andere kleur?

Historische gebouwen uit middeleeuwen tot en met de 19de eeuw werden vaak gekenmerkt door uitbundig kleurgebruik in zowel interieur als exterieur. De witte  afwerkingslagen van gevels en interieurs zijn vaak een door de mode ingegeven keuze uit de 20ste eeuw. U kunt kleur op oude gebouwen toepassen maar doe het weloverwogen en laat eerst kleuronderzoek uitvoeren. Informeer ook bij uw gemeente naar de omgevingsvergunning.

Voor u begint

  • Het camoufleren van problemen door nieuw schilderwerk leidt vooral tot nieuwe kosten; doorgrond altijd eerst de oorzaak van de schade zodat de oorzaak kan worden verholpen
  • Stem ook kleinschalig onderhoud aan het schilderwerk af op de visie over het geheel
  • U kunt meerwerk en nieuwe ontdekkingen (zie ook de factsheet hierover) tijdens de uitvoering tegenkomen; hou hier vooraf rekening mee
  • Pak een groot project gefaseerd aan zodat kosten, planning en beoogd resultaat overzichtelijk blijven
  • Soms is het nuttig om eerst een pilot- of proefvlak uit te laten voeren om te zien wat de resultaten kunnen zijn. Bovendien krijgt u daarmee de kosten beter in beeld
  • Stem uw wensen vroegtijdig af met uw gemeente; zij zijn uw eerste aanspreekpunt voor de omgevingsvergunning

Schakel altijd een specialist in

  • Monumentaal schilderwerk is specialistisch werk: schakel altijd een specialist in
  • Bevorder de samenwerking tussen alle betrokken partijen en geef iedereen inzicht in de al gedane en beschikbare inventarisaties, onderzoeksresultaten en adviezen
  • Doe bij een branche- of beroepsorganisatie navraag naar de juiste specialist voor uw klus; lees er meer over op de pagina De juiste specialist

Meer informatie

Voor meer informatie kunt u terecht bij uw gemeente of in sommige gevallen bij uw provincie.
 

Publicaties

Zie ook