U bent hier

Artikel: Historisch metsel en voegwerk: behouden gaat voor vervangen

Patrick Pater, werkzaam bij Monumentenwacht Utrecht, geeft advies over historisch metsel- en voegwerk.

Kijk als eigenaar van uw monument eens goed naar uw gevel(s). Waarschijnlijk heeft uw pracht en praal ook nog zijn authentieke, historische metsel- en/of voegwerk. Zo ja, koester dit vooral en ga hier zorgvuldig en zeer terughoudend mee om. Schrik daarom niet direct bij het ontdekken van een scheurtje of enkele losgekomen of uitgevallen voegen. Gevels zijn in loop van de eeuwen in veel variatie gemetseld en afgewerkt in verschillende uitvoeringen voegwerk. Het vakmanschap en gebruik van materialen van de betreffende bouwperiode, laat na al die jaren zijn hoogwaardige kwaliteit zien. De kalkhoudende samenstellingen van destijds kunnen namelijk zettingen en vervormingen makkelijker opnemen dan de huidige materialen. Deze blijven daardoor langer in stand.
Kortom: hier en daar een scheurtje of uitgevallen voeg is niet direct ernstig.

Hoe u zelf eventuele gebreken kunt signaleren aan uw gevel

Natte plekken

Natte plekken kunnen ontstaan als gevolg van een lekkage aan bijvoorbeeld een dakgoot of als gevolg van optrekkend vocht. Bij langdurige belasting door vocht in het muurwerk, heeft dit niet alleen nadelige gevolgen voor het voegwerk, maar treedt er ook zoutbloei (witte vlekken) op.

Buiten het feit dat deze witte vlekken niet mooi zijn, kunnen deze in winterperiode, ten gevolge van bevriezing, het muurwerk beschadigen. Door uitzetting/bevriezing kunnen namelijk schollen van de bakstenen afgedrukt worden. Door snel signaleren en handelen, wordt eventuele gevolgschade voorkomen.

Hoge vochtbelasting en uitgespoeld voegwerk ten gevolge van een lekkende hemelwaterafvoer.

Scheurvorming

Scheurvorming wordt in de meeste gevallen veroorzaakt als gevolg van zetting, roestend ijzerwerk, constructieve problemen, schade als gevolg van een ingrijpende verbouwing of overbelasting van het monument. Scheuren komen in veel varianten voor. Veelal zijn deze onschuldig en esthetisch, maar enkele duiden op een constructief gebrek.

Let vooral op scheuren ter hoogte van het maaiveld, ter plaatse van gevelopeningen, onder gootlijsten en rondom muurankers. Heeft u enkele scheuren? Monitor deze dan met regelmaat. Neem bijvoorbeeld foto’s van de plek.

Constructieve scheur ter hoogte van het maaiveld.

Voegwerk

Voegwerk: daar mag iets aan mankeren. U heeft ten slotte een oud pand. Toch kan er een moment aanbreken dat er wat meer aan gaat mankeren en onderhoud wel noodzakelijk is. Mocht u uw gevel eens nader bekijken, let dan vooral op verouderd/versleten, losgekomen of uitgevallen voegwerk. Afhankelijk van de omgeving, weerbelasting en de uitvoering, kan voegwerk erg lang meegaan. In sommige gevallen is het advies om er zo weinig mogelijk aan te doen. In andere gevallen kan uitgesleten/losgekomen voegwerk niet alleen gevolgschade veroorzaken aan het omliggende, nog goede voegwerk, maar kan op langer termijn ook vochtdoorslag naar binnen toe veroorzaken.

Enkele uitgevallen snij-voegen. Niet direct een probleem, dit kan bij gelegenheid worden hersteld

Tot slot

Wees erg terughoudend met het vervangen van historisch metsel- en/of voegwerk, want weg is ook echt weg.

  • Reinig de gevel niet d.m.v. stralen of reinigen onder hoge druk. Het kan onherstelbare schade veroorzaken.
  • Gebruik geen hydrofobeermiddel. Ook dit veroorzaakt onherstelbare schade.
  • Gebruik geen cementgebonden mortels, maar stem de materialen bij herstel af op het oorspronkelijke werk. Gebruik traditionele kalkmortel(s) en qua hardheid, overeenkomende bakstenen bij inboetwerk (= het inmetselen van stenen).
  • Als het op uitvoering aankomt, benader dan bij voorkeur een gecertificeerd restaurateur, die aantoonbare ervaring heeft met monumentale panden. Kijk in de bedrijvengids voor een bedrijf naar uw wens.

Wanneer u één van de bovenstaande gebreken tegenkomt of twijfelt over de onderhoudsstaat van uw gevel(s), of u wilt meer informatie wilt, neem dan contact op met een deskundige. Het liefs iemand die onafhankelijk is, bij voorbeeld Monumentenwacht. In iedere provincie zijn we vertegenwoordigd.

Patrick Pater
Monumentenwacht Utrecht 

 

Patrick PaterPatrick PaterMonumentenwacht Utrecht

Zie ook