U bent hier

Alles over

Duurzame en energiebesparende maatregelen

Duurzame en energiezuinige monumenten

Voor uw portemonnee, uw comfort en het milieu

Duurzaamheid is van alle tijden. Onze voorouders bouwden al volgens principes die wij nu duurzaam noemen. Bovendien, historische gebouwen zijn vaak energiezuiniger dan veel gebouwen uit de 20e eeuw. Wist u trouwens dat uw gedrag als bewoner veel verschil kan maken in het energieverbruik?

Duurzaam en energiezuinig omgaan met uw monument kan op verschillende manieren. Lees op deze pagina wat er zoal bij komt kijken of ga direct naar de eenvoudige bespaartips op de pagina Makkelijk besparen. Ook de StichtingERM (Erkende Restauratiekwaliteit Monumentenzorg) heeft voor u praktische tips op een rij gezet, zie de link hieronder. En bekijk eens de publicaties verder op deze pagina voor verdiepende informatie over verduurzaming bij monumenten. 

Klein beginnen en advies inwinnen

De meeste duurzame maatregelen passen goed binnen de uitgangspunten voor de omgang met monumenten: minimaal ingrijpen, hergebruik en reversibiliteit (wijzigingen zijn goed terug te draaien).

Slim en eenvoudig energie besparen

Er zijn veel makkelijke manieren om effectief energie te besparen. Ze passen in bijna ieder monument, vaak kunt u ze zelf uitvoeren en meestal is geen vergunning nodig. Voorbeelden zijn energiezuinige verlichting en apparatuur, een goede (in)regeling van de cv, het sluiten van raamluiken en gordijnen en het plaatsen van tochtstrippen. Ook goed onderhoud van het monument helpt u om energie en daarmee geld te besparen.

Direct aan de slag?

  • begin met eenvoudige maatregelen en maak pas daarna de stap naar grotere of ingrijpender maatregelen zoals zonne-energie
  • leg tijdig contact met uw gemeente; zij weten of een omgevingsvergunning vereist is en kunnen met u meedenken
  • betrek een specialist met kennis van monumentale panden, zowel voor advies als voor de uitvoering

Zonne-energie en alternatieven

Hebt u de eenvoudige bespaartips in de praktijk gebracht, en overweegt u om aan de slag te gaan met zonne-energie of andere alternatieve energiesystemen? U leest er meer over op deze pagina:

Ventileren en isoleren

Monumenten gaan al snel een paar honderd jaar mee. Hun materialen en constructies hebben vaak vele eeuwen doorstaan door hoge niveaus van ventilatie en lage niveaus van verwarming. Grote veranderingen in verwarming, ventilatie, kierdichting of isolatie kunnen daar in korte tijd een eind aan maken. Traditionele materialen en constructies nemen gemakkelijk vocht op, wat ze ook weer kwijt moeten kunnen. Alleen als dat kan, wordt het niet te vochtig, zijn er minder condensatieproblemen, is er minder last van rot, roest en andere schade en is het binnen gezonder voor de bewoners.

Laat uw gebouw ‘ademen’

In historische gebouwen verloopt de ventilatie op natuurlijke wijze door allerlei naden en kieren in de gevel, door natuurlijke trek in schoorstenen en in 19e-eeuwse gebouwen soms ook door roosters in de gevel. Isolatie en kierdichting kunnen de vochthuishouding en daardoor het binnenklimaat drastisch veranderen. Monumenten moeten kunnen ‘ademen’, waarbij materiaal gemakkelijk vocht moet kunnen afstaan. Dit is essentieel voor het behoud van het gebouw en het zorgt voor een gezond binnenmilieu voor u als bewoner. Belangrijk om rekening mee te houden bij het isoleren van daken, gevels en vloeren.

Op de pagina Verbeteren binnenmilieu vindt u enkele praktische tips om het binnenklimaat van uw pand te verbeteren. 

Drinkwater besparen

Maatregelen om drinkwater te besparen zijn vaak goed toe te passen in monumenten. Ook vroeger ving men al regenwater op voor gebruik. Dit zogeheten grijs water is ideaal voor alles waar geen drinkwaterkwaliteit voor nodig is, zoals het doorspoelen van toiletten, het wassen van de auto of het besproeien van de tuin. Is wel schoon drinkwater nodig, zoals voor douchen en koken, beperk dan het verbruik.

Enkele tips meer:

  • Veel toiletten, tapkranen en andere sanitaire voorzieningen in monumenten zijn niet meer historisch, omdat ze al (meer dan) eens zijn vervangen; u kunt ze probleemloos opnieuw vervangen door waterbesparende versies.
  • Oude grijswatervoorzieningen zoals waterreservoirs op zolder of regentonnen in de tuin kunt u vaak opnieuw gebruiken; oude gierputten bij boerderijen zijn met aanpassingen geschikt te maken en ook kunt u nieuwe grijswaterreservoirs plaatsen in bijvoorbeeld kruipruimten.
  • Vaak is het mogelijk de hemelwaterafvoer af te koppelen van het riool en in plaats daarvan het water te laten infiltreren in de bodem; dit voorkomt milieuschade door overbelasting van het rioleringsstelsel tijdens stortbuien en ontlast de waterzuiveringsinstallaties.

Ecologie en groen

Vogels, vleermuizen, insecten en muurplanten vinden in oude gebouwen vaak een veilig onderkomen. Vele zijn zelfs volledig afhankelijk van oude gebouwen. Hou hier rekening mee bij aanpassingen. Vaak vraagt de wet dit ook: sommige soorten muurplanten en bijna alle vogel- en vleermuissoorten zijn beschermd. Er zijn verschillende producten op de markt waarmee u ze een betere leefomgeving biedt, zoals nestelstenen en -dakpannen voor vogels.

Eigenaar van een 'groen monument'?

Ook voor de instandhouding en het beheer van groene monumenten zoals historische parken en tuinen zijn er duurzame maatregelen. Zie hiervoor ook de publicatie Een toekomst voor groen.

Duurzaam door materialen

Wat monumenten en andere historische gebouwen het meest duurzaam maakt, zijn hun materialen. Monumenten zijn vroeger vaak gebouwd voor de eeuwigheid en kunnen tegen een stootje, wat zowel de afvalstroom als de vraag naar nieuwe grondstoffen beperkt. Ook leent hun materiaal zich uitstekend voor hergebruik en zijn ze als gebouw vaak goed aanpasbaar voor nieuwe gebruiksfuncties. Bovendien: de productie van de materialen in monumenten verliep eeuwenlang met energie uit menskracht of biobrandstof als hout, waardoor de uitstoot van CO2 nul was.

De inhoud van deze pagina is – in samenwerking met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed - verzorgd door het netwerk van overheden voor het verduurzamen van monumenten en andere historische gebouwen (een initiatief van Nyenrode Business Universiteit).

Zie ook

Publicaties