U bent hier

Vijf aandachtspunten voor monumentale tuinen

monumentale tuin
09 mei 2018

Nederland telt zo’n 1400 groene monumenten, waaronder veel tuinen en parken. Die variëren van de parkaanleg rond buitenplaatsen of landhuizen tot kloostertuinen en hofjes. Tel daarbij op dat de kijk op tuinaanleg in de loop der eeuwen sterk is veranderd en het levert een enorm gevarieerde collectie monumentale tuinen op. Van sterk gecontroleerde tuinen  met ingewikkelde patronen tot natuurlijke tuinen of stadsparken voor sport en recreatie, alle stijlen en visies zijn vertegenwoordigd.

Het groene erfgoed bestaat vooral uit stadsparken, plantsoenen en verdedigingswerken. Maar, zegt Natascha Lensvelt van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed: “Lang niet al het groene erfgoed is beschermd. Bovendien wordt het groen soms apart en soms samen met de bebouwing aangewezen. Het maakt dat precieze aantallen moeilijk te geven zijn”. 

Ondanks de enorme rijkdom zijn historische tuinen ook kwetsbaar. De oorspronkelijke aanleg verdwijnt, omdat deze later wordt aangepast of simpelweg door onvoldoende onderhoud. Maar daarmee verdwijnt ook het historische verhaal. Alleen regelmatig onderhoud voorkomt dat tuinen worden overgenomen door de natuur.

Onderhoud aan monumentale tuinen gaat niet alleen over de beplanting, maar ook over paden, beeldhouwwerken en tuinhuisjes. Soms gaat het ook om behoud van wat er juist niet is: het snoeien van planten, zodat een zichtlijn niet dicht groeit. Wat komt er allemaal nog meer bij kijken?

1. Neem het oorspronkelijke idee als leidraad. Een tuin is vaak ontworpen met een specifiek idee of met een doel tot stand gekomen. Een historische tuin laat zo mooi de tijdsgeest van een periode zien. Wanneer men bekend is met de uitgangspunten uit deze periode, wordt het maken van keuzes bij onderhoud makkelijker.

2. Of neem juist de gelaagdheid van de geschiedenis als uitgangspunt. Veel tuinen zijn in de loop der tijd aangepast aan nieuwe eisen en veranderde omstandigheden. Het geeft een gelaagd beeld van de geschiedenis, die een tuin echt uniek maakt. Het herkenbaar houden van deze gelaagdheid is een sterk uitgangspunt voor onderhoud.

3. Pas het onderhoud aan aan het type aanleg. Niet elke begroeiing heeft dezelfde hoeveelheid onderhoud nodig. Zo hebben tuinen in Engelse landschapsstijl een ander onderhoudsritme dan een Franse baroktuin vol strakke hagen en ornamenten. Door prioriteiten te stellen die zijn ingegeven door de waarden van de aanleg wordt een onderhoudsplanning efficiënter.

4. Behoud oude elementen. In de loop der tijd wordt de tand des tijds zichtbaar in de tuin. Bepaalde elementen, zoals een vervallen muurtje, een scheefgegroeide wilg of mosgroei op een beeldhouwwerk geven een tuin karakter en zijn bepalend voor de beleving er van. Het unieke is vaak interessanter dan  strak en keurig te zijn.

5. Behoud continuïteit. Elke tuin heeft zijn eigen eigenaardigheden. Passende zorg komt van een betrokken eigenaar of hovenier die bekend is met de karaktertrekken en behoeftes van een tuin. Bij verandering van eigendom kunt u deze kennis overdragen aan de nieuwe hovenier.

Denkt u er zelf aan om de historische glorie van uw tuin weer terug te brengen? Met een restauratie is vaak veel mogelijk. Denk bij het opstellen van het restauratieplan ook aan het beheer en onderhoud voor de langere termijn.