U bent hier

Conserveren, repareren en vervangen

Door uw monument regelmatig te onderhouden kan schade en verval worden voorkomen. Het uitgangspunt daarbij is om zoveel mogelijk historisch materiaal te bewaren.

Waarde van een pand kan in van alles zitten

Wat maakt een historisch pand waardevol? Enerzijds is er historische betekenis van een pand, de architectonische waarde en de samenhang met andere gebouwen, bijvoorbeeld in het geval van beschermde stads- of dorpsgezichten. Waarde kan in de ouderdom zitten, in het materiaal, constructiewijze, afwerking of karakteristieke indeling. Voorbeelden van typerende indelingen zijn: een kamer en suite, een boerderij met opkamer en kelder of een 19e-eeuws woonhuis met een gang geflankeerd door salons. Juist bij verbouwingen is het van belang om hier rekening mee te houden. 

Bewaren of vervangen?

Een groot deel van de waarde zit ook in de ouderdom van het bouwmateriaal. Historisch bouwmateriaal vormt immers een bewijsstuk van de authenticiteit van het monument. Om uw monument in goede staat te houden is het van belang om het pand regelmatig te onderhouden. Op die manier voorkomt u schade. Wanneer er toch schade is, heeft het de voorkeur om de schade te repareren en het oorspronkelijke materiaal te behouden. In bepaalde gevallen is dat niet mogelijk, bijvoorbeeld bij bouwmaterialen met een beperkte levensduur zoals riet of leien. Wanneer u onderdelen laat vervangen, streef er dan naar om hetzelfde materiaal en detail te handhaven, tenzij er technische eisen zijn om een verandering aan te brengen.

Ruimte voor verandering

Soms krijgt een monument een andere functie of moet het worden aangepast aan de wensen van deze tijd, zoals isolerende maatregelen of een moderne keuken. Zoek in dat geval uit waar het pand ruimte laat voor verandering. Welke gebouwdelen zijn waardevol, bijvoorbeeld omdat ze heel oud of zeldzaam zijn? Laat die delen in ieder geval ongemoeid. Daar staat tegenover dat andere gebouwdelen wel ruimte geven voor verandering. Laat u bij dit soort keuzes goed adviseren over de mogelijkheden en bespreek uw keuze met uw adviseur(s). U kunt een bouwhistorisch bureau inschakelen om de bouwhistorische waarde van uw monument in kaart te brengen, zoals een typerende indeling, een authentieke houten draagconstructie of een bijzondere kozijnafwerking.

Restauratieladder

De keuzes conserveren, repareren en vernieuwen vormen gezamenlijk de restauratieladder, ontwikkeld door de Stichting Erkende Restauratiekwaliteit Monumentenzorg. Hieronder zijn de verschillende ‘treden’ of stappen van de restauratieladder op een rij gezet. Welke keuze u maakt hangt onder meer samen met de monumentale waarde van het pand, gebruikswensen en financiële middelen.

  1. Conserveren betekent dat de bestaande situatie zoveel mogelijk gehandhaafd blijft. De werkzaamheden die worden uitgevoerd zijn minimaal en hebben als doel om verval van (delen van) een gebouw te stoppen of dreigende aantasting te voorkomen.
  2. Repareren gaat een stap verder dan conserveren. Het gaat om herstelwerkzaamheden bij beschadigde onderdelen waarbij niet meer materiaal wordt vervangen, veranderd of toegevoegd dan noodzakelijk is.
  3. Als het nodig is om onderdelen te vernieuwen kan dat op 3 verschillende manieren:
    • Kopiëren: hierbij worden aangetaste delen exact nagemaakt en vervangen zonder verbeteringen of aanpassingen.
    • Imiteren: hierbij wordt de oude vorm benaderd, maar is er gekozen voor de toepassing van moderne technieken en/of andere materialen.
    • Verbeteren: hierbij blijft het beeld zoveel mogelijk gehandhaafd, maar kunnen ook eisen worden meegenomen wat betreft thermische en akoestische isolatie en inbraakwering. Zo is het mogelijk om vensters met hele hoge ouderdom en bijzondere detaillering te handhaven en voor isolatie te werken met achterzetbeglazing. Ook kunnen kunststof kozijnen uit een latere periode vervangen worden door meer passende houten kozijnen. 

Zie ook

  • Restauratieproces in 9 stappenDe keuze om te conserveren, repareren of vernieuwen is belangrijk in stap 1 van het restauratieproces. Lees hier welke stappen er nog meer zijn!
  • Brochures 'Een toekomst voor...'In de reeks brochures 'Een toekomst voor..' van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed vindt u richtlijnen voor herbestemming van bijvoorbeeld een kerk of een boerderij.
  • Technische gidsenIn de reeks technische gidsen van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed vindt u meer over de achtergrond en wijze van behoud van bijvoorbeeld monumentale vloeren of wandbekleding.