Lievelde: Engelse Schans

Godfried Nijs is betrokken bij het archeologisch erfgoed rond Groenlo, waaronder de Engelse Schans bij Lievelde. Deze rijksmonumentale schans, van groot belang in de Tachtigjarige oorlog, is in volle glorie hersteld. De rest van de circumvallatielinie bevindt zich grotendeels ondergronds. Ook daar is bescherming voor nodig, maar draagvlak is soms moeilijk te vinden.

Godfried Nijs: ‘Ik was van jongs af geïnteresseerd in geschiedenis en archeologie. In de jaren tachtig ontdekte ik dat ik daarvoor niet ver weg hoefde: er bevond zich veel interessants onder mijn voeten! Voor mijn afstuderen aan  de Pedagogische Academie onderzocht ik de belegering van Groenlo in de Tachtigjarige Oorlog. Ik interviewde toen ouderen die het gebied nog kenden van voor de grote ruilverkaveling van de dertiger jaren van de vorige eeuw. Ze wisten nog veel te vertellen over de sporen van de circumvallatielinie van 1627. De Engelse schans was het enige nog goed zichtbare deel van de linie. Maar  wie het verhaal en het landschap kent ziet  veel meer.’

Verdedigingslinie

‘Frederik Hendrik liet de verdedigingslinie rondom Groenlo in de zomer van 1627 aanleggen om de stad op de Spanjaarden te heroveren. Deze circumvallatielinie bestond uit een zeventien kilometer lange ring om Groenlo heen, waarin ook een vijftal schansen waren opgenomen. De  Engelse Schans lag in het zuiden: met ruim zicht op Groenlo en het land er omheen. Het Staatse leger, meer dan 20.000 man sterk, bestond voor het grootste gedeelte uit huurlingen van verschillende nationaliteiten. Om spraakverwarring te voorkomen werden soldaten van dezelfde nationaliteit bij elkaar gezet. De Engelse schans werd dus door Engelse huurlingen verdedigd. Amper een maand na aankomst van het Staatse leger moest Groenlo voor de prins capituleren.’

Motorcrossterrein

‘Sinds 1948 is het terrein van de Engelse schans in bezit van de MACL, de plaatselijke motorclub. De schans werd het centrale punt op een wereldberoemd crossterrein, de motorcrossers sprongen over de restanten van een bastion de gracht in. In de loop der jaren ontstond hier een flinke kuil in het circuit, die in de volksmond ‘de Leeuwenkuil’ werd genoemd. Eigenlijk ongelofelijk: een crossbaan over een Rijksmonument! Gelukkig groeide ook bij de motorclub het besef dat het zo niet door moest gaan.’

Voorbereiding

‘De club vroeg mij in 1990 om mee te denken over het behoud en de mogelijke reconstructie van de schans. Daarvoor was een bestemmingsplanwijziging nodig. Een naastgelegen bos kreeg de bestemming ‘crossterrein’ en de schans kreeg de bestemming ‘bos’. Al met al zijn we tien jaar bezig geweest om het financieel en qua vergunningen rond te krijgen! Een bulldozer om de crossbaan aan te leggen was al die jaren geen probleem, maar nu begon ook het Verdrag van Malta mee te tellen. Dat verdrag is opgesteld om cultureel erfgoed in de bodem beter te beschermen. Voor ons project betekende dit was het gevolg dat wij niet zelf bodemonderzoek konden doen, maar daarvoor een archeologisch bedrijf moesten inhuren. En dat had weer gevolgen voor het financiële plaatje.’

"Er bevond zich veel interessants onder mijn voeten!"

Herstel

‘Op basis van archeologisch onderzoek en historische tekeningen hebben we de Engelse Schans goed in beeld gekregen. Vooral de kaart van Blaauw uit 1627 leverde belangrijke informatie op. Ieder jaar komt de archeologische monumentenwacht om eventuele erosie in kaart te brengen. Kleine dingen herstelt de wacht  zelf en voor grotere zaken moeten we een erkend bedrijf inhuren. Dat kost geld. Gelukkig hebben we afgelopen jaar voor het eerst een BRIM subsidie gekregen. En onderhoud van hekken wordt opgepakt door leden van de motorclub, die nog steeds eigenaar is van het monument.’

Uniek

‘Nu de Engelse schans is hersteld zijn we bezig om de hele verdedigingslinie in kaart te brengen. Wat de circumvallatielinie om Groenlo zo uniek maakt, is dat deze voor het grootste deel nog  in de bodem aanwezig is, in agrarisch gebied. De linies rondom andere steden, zoals Den Bosch, zijn vrijwel volledig vergraven voor de aanleg van  snelwegen en nieuwbouwwijken. Wij zouden graag zien dat de hele linie een beschermde status krijgt, nu geldt dat alleen voor de Engelse schans.  De gemeenten houden  bij het afgeven van vergunningen wel rekening  met de linie. En er zijn grondeigenaren die best bereid zijn om mee te werken aan het in stand houden van dit stuk cultureel erfgoed. Maar er zijn er ook die er niet zoveel gevoel bij hebben.’

Warme zomers

‘Een mooie bijdrage voor het in kaart brengen van andere schansen kwam van een piloot die in de warme zomer van 2003 een prachtige tekening ontdekte in het maisveld. In een verdord veld zag hij een groene lijn precies de contouren volgen van wat hij kende als de Engelse schans. Hij ontdekte zo de Franse schans! Doordat bij het uitgraven van de gracht de grond is omgewoeld, ontstond hier een vruchtbaardere strook met een betere waterhuishouding, daar bleef de mais groen, de rest werd geel. En daardoor zag hij in die warme zomer die groene streep.’

Zwarte Cross

‘Hoe vaak ik er ook kom: er zijn altijd mensen bij de Schans. Het is een plek waar mensen met plezier naar toe gaan. Bijvoorbeeld om te genieten van het uitzicht vanaf de  20 meter hoge uitkijktoren. Van bovenaf komt de schans prachtig tot zijn recht en je kunt  tot ver in Duitsland kijken. In het noorden zie je Groenlo liggen, het doel van de belegering van 1627. En eens per jaar, tijdens de Zwarte Cross, worden op de schans de sponsors ontvangen. Het is mooi dat de schans en het crossen op deze manier verbonden blijven, maar dan wel  op een verantwoorde manier.’

meer informatie is te vinden op engelseschans en circumvallatielinie
 

 

    Close
    Close

    Aanmelden op monumenten.nl

    - Wachtwoord vergeten

    Aanmelden

    Nog geen lid van monumenten.nl?
    Meld je snel aan en deel je mening met de rest van de gemeenschap.

    Close
    Close

    Youtube video

    Close